Асосий қисмга ўтиш
Саидризо Ализода

Хато ҳақида хабар бериш

Рўйхатдан ўтиш шарт эмас. Таҳририят текшириб, саҳифани тузатади.

Саидризо Ализода

Ёзувчи · Самарқанд

Самарқандлик жадид маърифатпарвар, журналист, ношир ва таржимон; «Шарқ машъали» журнали муассиси, 1937-йилда қатағон қилинган.

Фаолият:
Ёзувчи, Педагог, Публицист
Ҳаёт йиллари:
15 феврал 1887(58 ёш) ♒ — 24 декабр 1945
Туғилган жой:
Самарқанд
Отаси:
Мирмуҳсин

Биография

Саидризо Ализода Самарқанднинг Боғишамол маҳалласида, 1887-йилнинг 15-февралида дунёга келган. Отаси Эроннинг Хуросон вилоятидан Бухоро орқали Самарқандга кўчиб келган, ипак ва гилам савдоси билан шуғулланган. Саидризо олти йил Самарқандда мадраса таълимини олган, янги усул мактабида озарбайжонлик маърифатпарвар Шайх Абулқосим қўлида ўқиган, сўнг отасига гилам савдосида ёрдамлашган.

Рус офитсери билан танишуви унинг рус тилини ўрганишига ёрдам берган; у Демуров босмахонасида ҳарф терувчи бўлиб ишга кирган ва умрбод матбуотга содиқ қолган. Ўзбек, тожик ва рус тилларида газета-журналларга мақолалар ёзган, Маҳмудхўжа Беҳбудийнинг «Ойина» журнали ва «Самарқанд» газетасида унинг яқин ҳамкори бўлган, 1914-йилда ўз ҳисобидан ўзбекча «Телеграф хабарлари» варақасини чиқарган.

1917-йилда «Ҳуррият» газетасида таржимон ва мухбир бўлган, «Шарқ» газетасига муҳаррирлик қилган. 1919-йилда форсий-тожикча «Шарқ машъали» ҳафталик журналини ташкил этиб, бошқарган; унинг адади тўрт мингга яқин бўлиб, журнал Марказий Осиёдан ташқари Афғонистон, Эрон, Туркия, Ҳиндистон ва айрим араб мамлакатларига тарқалган. 1922-йилдан «Зарафшон» газетасида бўлим мудири, «Овози тожик» газетаси асосчиларидан бири ва унинг масъул котиби бўлган. Мақолалари ва фельетонлари Баҳлул, Замбур, Ранжбар, Боғишамолий, Шапалоқ каби йигирмага яқин тахаллус остида босилган.

Маърифатчилик фаолияти ҳам кенгдир: камбағал деҳқон болалари учун Самарқандда мактаб очиб, ўзи дарс берган; ўн бир дарслик тузган — улар орасида «Илми фазо», «Табиат», «Ҳандаса», «Риёзиёт», «Жуғрофия», «Тарих», «Туркий алифбо» ва «Сарфи араб» бор; ўзбек мактаблари учун «Биринчи йил» алифбосини ёзиб, бепул тарқатган. 1933–1934-йилларда 61 минг сўзли икки жилдлик русча-тожикча луғат нашр эттирган, 1933–1937-йилларда Самарқанд давлат университетида араб ва форс тилларидан дарс берган.

Таржимон сифатида Пушкиннинг «Капитан қизи», «Дубровский», «Евгений Онегин», Толстойнинг «Тирилиш», Гоголнинг «Ревизор», Қодирийнинг «Ўтган кунлар» ва «Меҳробдан чаён» асарларини тожик ва форс тилларига ўгирган; Ибн Сино, Фирдавсий, Низомий, Фузулий ва Навоий асарларидан рус тилига таржималар қилган. Лоҳурда нашр этилган тарихий, диний ва илмий асарлари (1923–1933) узоқ вақт номаълум бўлиб келган.

1937-йил декабрида сиёсий айблов билан ҳибсга олинган (Википедияда — жосусликда айбланган). Саккиз йил Самарқанд, Тошкент, Тоболск ва Владимир қамоқхоналарида сақланган ва 1945-йил 24-декабрда Владимир қамоқхонасида сил касалидан вафот этган. 1987-йилда набираси Фарҳод Ализоданинг саъй-ҳаракати билан хоки Самарқандга келтирилиб, Панжоб қабристонига дафн этилган. Самарқандда унинг уй-музейи (1998-йил ноябридан), номи берилган маҳалла ва кўча, шунингдек мактаб бор.

Карьера

Ҳаёт йўли

  1. 1887
    Туғилган

    Самарқандда, Боғишамол маҳалласида.

  2. 1904–1906
    Дастлабки рисолалари

    «Низомнома» (1904) ва «Рисолат ул-иттиҳодия» (1906) рисолалари билан танилган.

  3. 1905–1907
    Босмахонада ҳарф терувчи

    Демуров босмахонасида ишлаган; матбуот билан шу ерда танишган.

  4. 1913–1915
    «Ойина» журналида ҳамкорлик

    Беҳбудий билан яқин ҳамкор бўлган.

  5. 1914
    «Телеграф хабарлари»

    Ўзбек тилидаги варақани ўз ҳисобидан чиқарган.

  6. 1917–1920
    Алифбо ва дарсликлар

    Ўзбек ва тожик мактаблари учун «Алифбе» китобларини тузиб нашр эттирган.

  7. 1917
    «Ҳуррият» ва «Шарқ» газеталари

    «Ҳуррият»да таржимон ва мухбир, «Шарқ»да муҳаррир.

  8. 1919
    «Шарқ машъали» журнали

    Форсий-тожикча ҳафталик журнални ташкил этган ва бошқарган.

  9. 1922
    «Зарафшон» газетаси

    Бўлим мудири; «Овози тожик» газетасининг асосчиларидан бири.

  10. 1933–1937
    Самарқанд давлат университети

    Араб ва форс тилларидан дарс берган.

  11. 1933–1934
    Русча-тожикча луғат

    61 минг сўзли икки жилдлик луғатни нашр эттирган.

  12. 1937
    Ҳибсга олиниши

    Декабрда сиёсий айблов билан ҳибсга олинган.

  13. 1945
    Вафоти

    24-декабрда Владимир қамоқхонасида сил касалидан вафот этган.

  14. 1987
    Хокининг Самарқандга келтирилиши

    Панжоб қабристонига дафн этилган.

  15. 1998
    Уй-музейи

    Самарқандда уй-музейи ноябр ойидан фаолият бошлаган.

Асарлар

  • «Низомнома» (1904)
    Рисола
  • «Рисолат ул-иттиҳодия» (1906)
    Рисола
  • «Илми ҳисоб» (1906)
    Дарслик

    Жадид мактаблари учун арифметика дарслиги.

  • «Сарфи араб»
    Дарслик

    Араб тили грамматикаси дарслиги.

  • «Биринчи йил»
    Алифбо

    Ўзбек мактаблари учун алифбо, бепул тарқатилган.

  • «Алифбе» (1917)
    Алифбо

    Ўзбек ва тожик мактаблари учун алифбо китоблари.

  • «Саодат асри»
    Роман
  • Русча-тожикча луғат (1933)
    Луғат

    Икки жилдлик, 61 минг сўзли луғат (1933–1934).

  • Пушкин, «Капитан қизи» ва «Дубровский»
    Таржима

    Тожик тилига таржима.

  • Қодирий, «Ўтган кунлар» ва «Меҳробдан чаён»
    Таржима

    Тожик тилига таржима.

Хато топдингизми?

Хато ҳақида хабар бериш

Рўйхатдан ўтиш шарт эмас. Таҳририят текшириб, саҳифани тузатади.

Тузатиш таклиф қилиш
Саидризо Ализода биографияси (1887–1945) — Ёзувчи | Shaxs.uz