
Takash
Anushteginiylar sulolasidan xorazmshoh (1172–1200): Xurosonni va Eronning katta qismini qo'shib, Salju'qiylar hokimiyatiga barham bergan va 1194-yildan sulton unvonini olgan hukmdor.
- Faoliyat:
- Tarixiy shaxs, Siyosatchi, Hukmdor
- Haqiqiy ismi:
- Aloiddin Takash ibn Elarslon
- Hayot yillari:
- taxminan 1152 — 3 iyul 1200
- Otasi:
- Elarslon
- Onasi:
- Turkon xotun (Elarslonning xotini)
- Turmush o'rtog'i:
- Turkon xotun
- Farzandlar:
- Nosiruddin MalikshohYunusxonAli-Shoh
Biografiya
Takash — to'liq nomi Aloiddin Takash ibn Elarslon ibn Otsiz ibn Anushtegin — Xorazmshohlar davlatini boshqargan Anushteginiylar sulolasi vakili, 1172-yildan 1200-yilgacha xorazmshoh. Tug'ilgan yili aniq emas, ziyouz.uz taxminan 1152-yilni ko'rsatadi. Otasi Elarslon vafot etganida Takash Jand viloyatini boshqarib turardi.
Elarslon taxtni kenja o'g'li Sultonshohga qoldirgach, Takash ukasini tan olmadi. Sultonshohning onasi maslahati bilan unga qarshi qo'shin yuborilganda, u qoraxitoylar hukmdoriga har yili o'lpon to'lashni va'da qilib, ulardan harbiy yordam oldi, Gurganjni egalladi va 1172-yil 11-dekabrda taxtga o'tirdi. Sultonshoh bilan onasi Xurosonga qochdi, ammo taxt uchun kurash yana qariyb yigirma yil davom etdi.
Sultonshoh 1193-yilda vafot etgach, Xurosonning Tolaqon–Marvarrud–Hirot yo'nalishidagi yerlari Takash qo'liga o'tdi; u Marvga o'g'li Malikshohni, Nishopurga o'g'li Muhammadni hokim qilib qo'ydi. Shu yillarda u G'urlar, Salju'qiylar, Abbosiy xalifalar va ba'zan qoraxitoylar bilan muloqotni uzmadi, ularga yozgan xatlari saqlanib qolgan. 1192–1193-yillarda Salju'qiy sulton Tug'rul III o'z qizini Takashning o'g'li Yunusxonga bergan va Ray shahri xorazmshoh mulki deb tan olingan bitim tuzilgan, biroq Tug'rul uni buzgan.
Xalifa an-Nosir ham Tug'rulga qarshi chiqib, Takashdan yordam so'ragan. 1194-yil 4-martdagi jangda xorazmshoh Tug'rul III qo'shinini tor-mor etdi, Tug'rul halok bo'ldi; Eron va Iroqi Ajam yerlari Xorazmga o'tdi, Salju'qiylar sulolasi tugadi. Shu yildan Takash sulton unvonini qo'llay boshladi. O'lja bo'lishilmagani sababli xalifa bilan munosabat buzildi. Umrining oxirgi yillarida u ismoiliylarga qarshi kurashgan.
1200-yilda xalifa bilan ziddiyat yana kuchayib, Takash Bag'dodga yurish boshladi, ammo Nishopur bilan Xorazm oralig'idagi Shahristonda 3-iyulda vafot etdi. Jasadi Gurganjga keltirilib, o'zi qurdirgan katta madrasa yonidagi maqbaraga dafn qilindi; maqbara bugungi Ko'hna Urganchda saqlanib qolgan. O'rta asr mualliflari uni adolatli, mohir diplomat va sarkarda sifatida tasvirlaydi; u musiqani sevgan, udda yaxshi chalgan.
Takash qipchoq xoni Jonqishining qizi Turkon xotunga uylangan. Uning bilan kelgan qipchoq qavmlari keyinchalik davlatning zaiflashuvida muhim rol o'ynagan. Takash o'g'li Qutbiddin Muhammadga (Muhammad Xorazmshoh) markazlashgan davlat va kuchli qo'shin qoldirgan; Xorazmshohlar saltanati aynan uning davrida Movarounnahrdan Eronga qadar cho'zilgan kuch bo'lib shakllandi.
Karyera
- Xorazmshohlar davlatiXorazmshoh (hukmdor) · 1172–1200
Hayot yo'li
- 1172Xorazm taxtiga o'tirdi
Qoraxitoylar yordamida Gurganjni olib, 11-dekabrda xorazmshoh bo'ldi.
- 1193Xurosonni egalladi
Sultonshoh vafotidan keyin Xurosonning katta qismi qo'liga o'tdi, Marv va Nishopurga o'g'illari hokim bo'ldi.
- 1194Tug'rul III ustidan g'alaba
4-martdagi jangda so'nggi Salju'qiy sultonni yengdi; Eron Xorazmga qo'shildi va sulton unvonini oldi.
- 1200Vafot etdi
Bag'dodga yurish chog'ida Shahristonda 3-iyulda vafot etdi, Gurganjda dafn qilindi.