Асосий қисмга ўтиш
Такаш

Хато ҳақида хабар бериш

Рўйхатдан ўтиш шарт эмас. Таҳририят текшириб, саҳифани тузатади.

Ануштегинийлар сулоласидан хоразмшоҳ (1172–1200): Хуросонни ва Эроннинг катта қисмини қўшиб, Салжуъқийлар ҳокимиятига барҳам берган ва 1194-йилдан султон унвонини олган ҳукмдор.

Фаолият:
Тарихий шахс, Сиёсатчи, Ҳукмдор
Ҳаёт йиллари:
тахминан 1152 — 3 июл 1200
Отаси:
Эларслон
Онаси:
Туркон хотун (Эларслоннинг хотини)
Турмуш ўртоғи:
Туркон хотун
Фарзандлар:
Носируддин Маликшоҳ
Юнусхон
Али-Шоҳ

Биография

Такаш — тўлиқ номи Алоиддин Такаш ибн Эларслон ибн Отсиз ибн Ануштегин — Хоразмшоҳлар давлатини бошқарган Ануштегинийлар сулоласи вакили, 1172-йилдан 1200-йилгача хоразмшоҳ. Туғилган йили аниқ эмас, ziyouz.uz тахминан 1152-йилни кўрсатади. Отаси Эларслон вафот этганида Такаш Жанд вилоятини бошқариб турарди.

Эларслон тахтни кенжа ўғли Султоншоҳга қолдиргач, Такаш укасини тан олмади. Султоншоҳнинг онаси маслаҳати билан унга қарши қўшин юборилганда, у қорахитойлар ҳукмдорига ҳар йили ўлпон тўлашни ваъда қилиб, улардан ҳарбий ёрдам олди, Гурганжни эгаллади ва 1172-йил 11-декабрда тахтга ўтирди. Султоншоҳ билан онаси Хуросонга қочди, аммо тахт учун кураш яна қарийб йигирма йил давом этди.

Султоншоҳ 1193-йилда вафот этгач, Хуросоннинг Толақон–Марварруд–Ҳирот йўналишидаги ерлари Такаш қўлига ўтди; у Марвга ўғли Маликшоҳни, Нишопурга ўғли Муҳаммадни ҳоким қилиб қўйди. Шу йилларда у Ғурлар, Салжуъқийлар, Аббосий халифалар ва баъзан қорахитойлар билан мулоқотни узмади, уларга ёзган хатлари сақланиб қолган. 1192–1193-йилларда Салжуъқий султон Туғрул III ўз қизини Такашнинг ўғли Юнусхонга берган ва Рай шаҳри хоразмшоҳ мулки деб тан олинган битим тузилган, бироқ Туғрул уни бузган.

Халифа ан-Носир ҳам Туғрулга қарши чиқиб, Такашдан ёрдам сўраган. 1194-йил 4-мартдаги жангда хоразмшоҳ Туғрул III қўшинини тор-мор этди, Туғрул ҳалок бўлди; Эрон ва Ироқи Ажам ерлари Хоразмга ўтди, Салжуъқийлар сулоласи тугади. Шу йилдан Такаш султон унвонини қўллай бошлади. Ўлжа бўлишилмагани сабабли халифа билан муносабат бузилди. Умрининг охирги йилларида у исмоилийларга қарши курашган.

1200-йилда халифа билан зиддият яна кучайиб, Такаш Бағдодга юриш бошлади, аммо Нишопур билан Хоразм оралиғидаги Шаҳристонда 3-июлда вафот этди. Жасади Гурганжга келтирилиб, ўзи қурдирган катта мадраса ёнидаги мақбарага дафн қилинди; мақбара бугунги Кўҳна Урганчда сақланиб қолган. Ўрта аср муаллифлари уни адолатли, моҳир дипломат ва саркарда сифатида тасвирлайди; у мусиқани севган, удда яхши чалган.

Такаш қипчоқ хони Жонқишининг қизи Туркон хотунга уйланган. Унинг билан келган қипчоқ қавмлари кейинчалик давлатнинг заифлашувида муҳим рол ўйнаган. Такаш ўғли Қутбиддин Муҳаммадга (Муҳаммад Хоразмшоҳ) марказлашган давлат ва кучли қўшин қолдирган; Хоразмшоҳлар салтанати айнан унинг даврида Мовароуннаҳрдан Эронга қадар чўзилган куч бўлиб шаклланди.

Карьера

Ҳаёт йўли

  1. 1172
    Хоразм тахтига ўтирди

    Қорахитойлар ёрдамида Гурганжни олиб, 11-декабрда хоразмшоҳ бўлди.

  2. 1193
    Хуросонни эгаллади

    Султоншоҳ вафотидан кейин Хуросоннинг катта қисми қўлига ўтди, Марв ва Нишопурга ўғиллари ҳоким бўлди.

  3. 1194
    Туғрул III устидан ғалаба

    4-мартдаги жангда сўнгги Салжуъқий султонни енгди; Эрон Хоразмга қўшилди ва султон унвонини олди.

  4. 1200
    Вафот этди

    Бағдодга юриш чоғида Шаҳристонда 3-июлда вафот этди, Гурганжда дафн қилинди.

Хато топдингизми?

Хато ҳақида хабар бериш

Рўйхатдан ўтиш шарт эмас. Таҳририят текшириб, саҳифани тузатади.

Тузатиш таклиф қилиш
Такаш (тахминан 1152–1200) — Тарихий шахс | Shaxs.uz