
Toshkentlik shoir va tarjimon, mumtoz o'zbek adabiyoti an'anasining oxirgi davom ettiruvchilaridan; she'riy to'plamlari («bayoz»lar) chop etilgan, fors tilidan tarjimalar qilgan.
Biografiya
Xislat (taxallus; asl ismi Haybatullaxo'ja Orifxo'ja o'g'li) — Toshkentda 1880-yil 10-mayda tug'ilgan shoir va tarjimon. U mumtoz o'zbek adabiyoti an'anasining so'nggi davomchilaridan biri sanaladi. O'smirlik chog'ida, 16–17 yoshlarida, Toshkentdagi Kesakqo'rg'on mahallasi madrasasiga kirib, arab va fors tillarini puxta egalladi, o'zbek, ozarbayjon, turk, fors hamda arab adabiyotlarini sinchiklab o'rgandi. Yoshligida duradgorlikni ham o'rgangan.
Navoiy asarlarini o'qib, 1908–1909-yillarda «Farhod va Shirin» va «Layli va Majnun» dostonlarining soddalashtirilgan nasriy variantlarini tayyorlagan va o'z mablag'i hisobiga bosdirgan. 1910–1914-yillarda madrasadoshi Sidqiy Xondayliqiy bilan birgalikda «Armug'oni Xislat», «Hidoyai Xislat», «Sovg'oti Xislat» va «Tuhfai Xislat» bayozlarini nashr qilgan; ularda shoirning yuzdan ortiq lirik she'ri bor.
Xislat she'riyatiga Bobur, Mashrab va, eng avvalo, Navoiy kuchli ta'sir ko'rsatgan. Dunyoviy mazmundagi bir necha g'azalini Mulla To'ychi Toshmuhamedov, Hamroqul qori singari taniqli hofizlar kuylagan. 1917-yildan keyin ham ijodni to'xtatmay, zamonaviy mavzuda g'azal va muxammaslar yozgan. Biroq Sovet hokimiyati jadid shoirlarga iliqlik ko'rsatmagani uchun 1940-yilgacha ko'proq duradgorlik va qurilish ishi bilan kun kechirgan.
Uning merosida tarjimalar katta o'rin egallaydi. Fors tilidan Nizomiyning «Layli va Majnun» dostonini, Firdavsiy «Shohnoma»si asosidagi nasriy «Barzuyi sher» va «Pahlavoni Ahmad»ni hamda Ubayd Zokoniyning «Mushuk va sichqon» asarini o'zbekchaga o'girgan. Arab va fors adabiyotidagi bolalarga mos rivoyat va masallarni she'r bilan qayta bayon qilib, «Non va halvo» majmuasini tuzgan. Xislat 1945-yil 8-iyunda vafot etdi. Toshkentdagi bir ko'cha uning nomini olgan.
Hayot yo'li
- 1880Tug'ilgan
Toshkentda, 10-may.
- 1908–1909Navoiy dostonlari nasriy nusxalari
«Farhod va Shirin» va «Layli va Majnun»ni o'z hisobidan nashr ettirgan.
- 1910–1914Bayozlar
Sidqiy Xondayliqiy bilan hamkorlikda to'rtta bayoz chiqargan.
- 1917 yildan keyinZamonaviy mavzularda
G'azal va muxammaslar yozishni davom ettirgan.
- 1940 yilgachaDuradgorlik
Asosan imoratsozlik ishlari bilan shug'ullangan.
- 1945Vafot etgan
8-iyun.
Asarlar
- «Armug'oni Xislat»Bayoz (1910–1914)
- «Hidoyai Xislat»Bayoz (1910–1914)
- «Sovg'oti Xislat»Bayoz (1910–1914)
- «Tuhfai Xislat»Bayoz (1910–1914)
- «Farhod va Shirin» (nasriy nusxa) (1908)Navoiy dostonining soddalashtirilgan nusxasi
- «Layli va Majnun» (nasriy nusxa) (1909)Navoiy dostonining soddalashtirilgan nusxasi
- «Barzuyi sher»Tarjima (Firdavsiy «Shohnoma»si asosida)
- «Pahlavoni Ahmad»Tarjima (Firdavsiy «Shohnoma»si asosida)
- «Mushuk va sichqon»Ubayd Zokoniy asaridan tarjima
- «Non va halvo»Bolalar uchun masal va rivoyatlar to'plami