
Тошкентлик шоир ва таржимон, мумтоз ўзбек адабиёти анъанасининг охирги давом эттирувчиларидан; шеърий тўпламлари («баёз»лар) чоп этилган, форс тилидан таржималар қилган.
Биография
Хислат (тахаллус; асл исми Ҳайбатуллахўжа Орифхўжа ўғли) — Тошкентда 1880-йил 10-майда туғилган шоир ва таржимон. У мумтоз ўзбек адабиёти анъанасининг сўнгги давомчиларидан бири саналади. Ўсмирлик чоғида, 16–17 ёшларида, Тошкентдаги Кесакқўрғон маҳалласи мадрасасига кириб, араб ва форс тилларини пухта эгаллади, ўзбек, озарбайжон, турк, форс ҳамда араб адабиётларини синчиклаб ўрганди. Ёшлигида дурадгорликни ҳам ўрганган.
Навоий асарларини ўқиб, 1908–1909-йилларда «Фарҳод ва Ширин» ва «Лайли ва Мажнун» достонларининг соддалаштирилган насрий вариантларини тайёрлаган ва ўз маблағи ҳисобига босдирган. 1910–1914-йилларда мадрасадоши Сидқий Хондайлиқий билан биргаликда «Армуғони Хислат», «Ҳидояи Хислат», «Совғоти Хислат» ва «Туҳфаи Хислат» баёзларини нашр қилган; уларда шоирнинг юздан ортиқ лирик шеъри бор.
Хислат шеъриятига Бобур, Машраб ва, энг аввало, Навоий кучли таъсир кўрсатган. Дунёвий мазмундаги бир неча ғазалини Мулла Тўйчи Тошмуҳамедов, Ҳамроқул қори сингари таниқли ҳофизлар куйлаган. 1917-йилдан кейин ҳам ижодни тўхтатмай, замонавий мавзуда ғазал ва мухаммаслар ёзган. Бироқ Совет ҳокимияти жадид шоирларга илиқлик кўрсатмагани учун 1940-йилгача кўпроқ дурадгорлик ва қурилиш иши билан кун кечирган.
Унинг меросида таржималар катта ўрин эгаллайди. Форс тилидан Низомийнинг «Лайли ва Мажнун» достонини, Фирдавсий «Шоҳнома»си асосидаги насрий «Барзуйи шер» ва «Паҳлавони Аҳмад»ни ҳамда Убайд Зоконийнинг «Мушук ва сичқон» асарини ўзбекчага ўгирган. Араб ва форс адабиётидаги болаларга мос ривоят ва масалларни шеър билан қайта баён қилиб, «Нон ва ҳалво» мажмуасини тузган. Хислат 1945-йил 8-июнда вафот этди. Тошкентдаги бир кўча унинг номини олган.
Ҳаёт йўли
- 1880Туғилган
Тошкентда, 10-май.
- 1908–1909Навоий достонлари насрий нусхалари
«Фарҳод ва Ширин» ва «Лайли ва Мажнун»ни ўз ҳисобидан нашр эттирган.
- 1910–1914Баёзлар
Сидқий Хондайлиқий билан ҳамкорликда тўртта баёз чиқарган.
- 1917 йилдан кейинЗамонавий мавзуларда
Ғазал ва мухаммаслар ёзишни давом эттирган.
- 1940 йилгачаДурадгорлик
Асосан иморатсозлик ишлари билан шуғулланган.
- 1945Вафот этган
8-июн.
Асарлар
- «Армуғони Хислат»Баёз (1910–1914)
- «Ҳидояи Хислат»Баёз (1910–1914)
- «Совғоти Хислат»Баёз (1910–1914)
- «Туҳфаи Хислат»Баёз (1910–1914)
- «Фарҳод ва Ширин» (насрий нусха) (1908)Навоий достонининг соддалаштирилган нусхаси
- «Лайли ва Мажнун» (насрий нусха) (1909)Навоий достонининг соддалаштирилган нусхаси
- «Барзуйи шер»Таржима (Фирдавсий «Шоҳнома»си асосида)
- «Паҳлавони Аҳмад»Таржима (Фирдавсий «Шоҳнома»си асосида)
- «Мушук ва сичқон»Убайд Зоконий асаридан таржима
- «Нон ва ҳалво»Болалар учун масал ва ривоятлар тўплами