Asosiy qismga o'tish
Yunus Rajabiy

Xato haqida xabar berish

Roʻyxatdan oʻtish shart emas. Tahririyat tekshirib, sahifani tuzatadi.

Yunus Rajabiy

Kompozitor · Toshkent

Toshkentlik bastakor, xonanda va sozanda (nay, dutor), o'zbek musiqa merosini to'plovchi; O'zbekiston xalq artisti, akademik, «Maqom» ansambli asoschisi va badiiy rahbari.

Faoliyat:
Kompozitor, Xonanda, Musiqachi, Xalq qo'shiqchisi
Hayot yillari:
17 yanvar 1897(79 yosh) ♑ — 23 aprel 1976
Tug'ilgan joy:
Toshkent
Otasi:
Rajab-aka
Onasi:
Oysha-bibi
  • «Buyuk xizmatlari uchun» ordeni
  • O'zbekiston SSR xalq artisti
  • Hamza nomidagi O'zbekiston SSR Davlat mukofoti

Biografiya

Yunus Rajabiy Toshkentda tug'ilgan bastakor, xonanda va nay hamda dutor sozandasi bo'lib, o'zbek xalq musiqasini yig'ib qoldirgan. U 1897-yil 17-yanvarda dunyoga kelgan. Avval madrasada o'qigan, so'ng Turkiston xalq konservatoriyasida tahsil olgan (1919–1923); 1934-yilda Toshkent oliy musiqa maktabining tayyorlov kursidan, 1940–1941-yillarda Moskvadagi bastakorlar kursidan o'tgan. Dutorni Mirza Qosimdan o'rgangan, o'zbek mumtoz musiqasi merosini esa Shorahim Shoumarov, Hoji Abdulaziz, To'ychi hofiz va Domla Halimdan o'zlashtirgan.

Mehnat yo'li Samarqandda boshlangan: pedagogika bilim yurtida musiqadan dars bergan (1923–1925), so'ng Samarqand teatrining musiqa rahbari (1925–1927). O'zbekiston radiokomiteti qoshidagi xalq cholg'u asboblari ansamblini (keyin orkestrini) 1927–1942 va 1945–1959-yillarda u tashkil etib, badiiy jihatdan boshqargan. 1942–1945-yillarda Yangiyo'l teatrida musiqa rahbari bo'lgan. 1959-yildan vafotigacha O'zbekiston teleradiosining «Maqom» ansamblini yaratgan va unga badiiy rahbarlik qilgan.

Yoshligidanoq ovozi shirali va ta'sirchan xonanda, mohir nay hamda dutor chaluvchi sifatida tanilgan. Repertuarida maqom parchalari va «Gir'ya», «Ushshoq», «Ko'cha bog'i», «Eshvoy», «Qalandariy», «Gulyor–Shahnoz», «Bayot», «Chorgoh» singari ashula va kuy turkumlari bo'lgan. Qadimiy kuy va ashulalardan «Begi Sulton», «Oraz», «Fig'on», «Sayqal», «Yolg'iz», «Subhidam» hamda yana bir qanchasini qayta ishlab, tiriltirgan.

Bastakor sifatida o'zbek musiqali dramasi tarkib topishida qatnashgan. Boshida xalq ashulalariga tayanib «Farhod va Shirin» (1922–1925; Sh. Shoumarov bilan), «Layli va Majnun» (1926), «Rustam» (1933), «Avaz» (1935) va «Xolisxon» (1940) sahna asarlari uchun kuylar yozgan. Keyin hamkorlikda «Qasos» (1941), «Qo'chqor Turdiyev» (1942), «Muqanna» (1943), «Nodira» (1942–1943), «O'g'il uylantirish» (1964) va «Navoiy Astrobodda» (1968) musiqali dramalarini bunyod etgan; «Zaynab va Omon» operasining (1958) yaratilishida ham ishtirok etgan. Qo'shiq va ashulalaridan «Fabrika yallasi», «Bizning davron», «Mirzacho'lda to'y», «O'zbekiston», «Chapandoz» ma'lum; «O'yin Bayoti», «O'yin Dugohi», «Paxta» kabi raqs kuylari ham unga tegishli.

Eng katta xizmati — musiqa merosini yig'ish. Xalq kuy va ashulalarini notaga olishni 1935-yilda boshlagan; uning yozuvidagi 29 namuna 1939-yildagi «O'zbek xalq qo'shiqlari» to'plamidan joy olgan. 1955–1959-yillarda I. Akbarov tahriri ostida besh jildli «O'zbek xalq musiqasi» chiqqan; unda turli janrdagi mingga yaqin kuy va ashula bor. «Maqom» ansambli bilan ishlab, Shashmaqomning olti jildli yangi nashrini (1966–1974; muharriri F. Karomatov) va 1970-yillarda gramplastinka yozuvlarining to'liq majmuasini tayyorlagan. Shogirdlari orasida T. Sodiqov, D. Zokirov, K. Jabborov va N. Hasanov kabi ko'pchilik bor.

1953-yilda O'zbekiston SSR xalq artisti unvoniga, 1966-yilda esa O'zbekiston Fanlar akademiyasi akademigi nomiga sazovor bo'lgan. 1971-yilda Hamza nomidagi O'zbekiston Davlat mukofotini olgan; o'limidan keyin, 2000-yilda, «Buyuk xizmatlari uchun» ordeni berilgan. 1976-yil 23-aprelda Toshkentda vafot etgan. Nomi O'zteleradioning «Maqom» ansambliga, Jizzax musiqali drama va komediya teatriga, Toshkent musiqa pedagogika bilim yurtiga, shahardagi ko'cha va metro bekatiga berilgan. 1957–1976-yillarda yashagan uyida 1997-yilda uy-muzey ochilgan, 2001-yilda uning nomidagi madaniyat markazi tashkil etilgan.

Ta'lim

Karyera

Mukofotlar

Hayot yo'li

  1. 1897
    Toshkentda tug'ilgan

    1897-yil 17-yanvarda tug'ilgan.

  2. 1919–1923
    Turkiston xalq konservatoriyasi

    Madrasadan so'ng konservatoriyada o'qigan.

  3. 1923–1927
    Samarqandda

    Pedagogika bilim yurtida musiqa o'qituvchisi, so'ng Samarqand teatrining musiqa rahbari.

  4. 1927–1942
    Radiokomitet ansambli

    O'zbekiston radiokomiteti qoshidagi xalq cholg'u asboblari ansambli (orkestri)ning tashkilotchisi va badiiy rahbari; 1945–1959-yillarda yana shu lavozimda.

  5. 1935
    Xalq kuylarini notaga olish

    Xalq kuy va ashulalarini notaga yozishni boshlagan.

  6. 1940–1941
    Moskvadagi bastakorlar kursi

    Bastakorlik bo'yicha o'qigan.

  7. 1942–1945
    Yangiyo'l teatri

    Teatrning musiqa rahbari.

  8. 1953
    Xalq artisti

    O'zbekiston SSR xalq artisti unvoni.

  9. 1955–1959
    «O'zbek xalq musiqasi»

    Besh jildli to'plam nashr etilgan.

  10. 1959–1976
    «Maqom» ansambli

    O'zbekiston teleradiosi «Maqom» ansamblining tashkilotchisi va badiiy rahbari.

  11. 1966
    Akademik

    O'zbekiston Fanlar akademiyasi akademigi etib saylangan.

  12. 1966–1974
    Shashmaqomning yangi nashri

    Olti jildli nashr tayyorlangan.

  13. 1971
    Hamza nomidagi mukofot

    O'zbekiston Davlat mukofoti laureati.

  14. 1976
    Vafoti

    1976-yil 23-aprelda Toshkentda vafot etgan.

  15. 1997
    Uy-muzey

    Yashagan uyida Rajabiy uy-muzeyi ochilgan.

  16. 2000
    Vafotidan keyingi mukofot

    «Buyuk xizmatlari uchun» ordeni berilgan.

Asarlar

  • «Farhod va Shirin» (musiqali drama) (1925)
    Musiqali drama

    Sh. Shoumarov bilan hamkorlikda, 1922–1925.

  • «Layli va Majnun» (1926)
    Musiqali drama
  • «Rustam» (1933)
    Musiqali drama
  • «Avaz» (1935)
    Musiqali drama
  • «Xolisxon» (1940)
    Musiqali drama
  • «Qasos» (1941)
    Musiqali drama

    B. Nadejdin bilan hamkorlikda.

  • «Qo'chqor Turdiyev» (1942)
    Musiqali drama

    N. Mironov bilan hamkorlikda.

  • «Nodira» (1943)
    Musiqali drama

    O. Halimov bilan hamkorlikda, 1942–1943.

  • «Muqanna» (1943)
    Musiqali drama

    G. Mushel bilan hamkorlikda.

  • «Zaynab va Omon» (1958)
    Opera

    B. Zeydman, D. Zokirov, T. Sodiqov bilan birga yaratishda qatnashgan.

  • «O'g'il uylantirish» (1964)
    Musiqali drama

    B. Zeydman bilan hamkorlikda.

  • «Navoiy Astrobodda» (1968)
    Musiqali drama

    Sayfi Jalil bilan hamkorlikda.

  • «Fabrika yallasi»
    Qo'shiq
  • «Bizning davron»
    Qo'shiq
  • «Mirzacho'lda to'y»
    Qo'shiq
  • «O'zbekiston»
    Qo'shiq
  • «Chapandoz»
    Qo'shiq
  • «O'yin Bayoti»
    Raqs kuyi
  • «O'yin Dugohi»
    Raqs kuyi
  • «Paxta»
    Raqs kuyi
  • «O'zbek xalq musiqasi» (5 jild) (1959)
    To'plam

    1955–1959, I. Akbarov tahririda; mingga yaqin kuy va ashula.

  • Shashmaqom (6 jild) (1974)
    Nashr

    1966–1974, F. Karomatov tahririda.

Xato topdingizmi?

Xato haqida xabar berish

Roʻyxatdan oʻtish shart emas. Tahririyat tekshirib, sahifani tuzatadi.

Tuzatish taklif qilish
Yunus Rajabiy biografiyasi (1897–1976) — Kompozitor | Shaxs.uz