Asosiy qismga o'tish

Shahrisabz

Ushbu hududda tug'ilgan mashhurlar (3 ta)

Oqsaroy qoldiqlari

Shahrisabz — Qashqadaryo viloyatidagi qadimiy shahar, antik davrda Kesh nomi bilan tanilgan. Amir Temurning ona yurti; Oqsaroy va Temuriylar davri obidalari saqlangan tarixiy markazi YUNESKO Butunjahon merosi roʻyxatiga kiritilgan.

Aholisi
152 700 kishi (2026)
Tashkil topgan
miloddan avvalgi I ming yillik
Balandligi
dengiz sathidan 622 m
1.
Dilfuza Rahimova
Xonanda
54 yosh
2.
Xonanda
62 yosh
3.
Pedagog
77 yosh

Joy haqida — Shahrisabz

Tarixi

Shahrisabz Markaziy Osiyoning eng qadimiy shaharlaridan biri: arxeologik maʼlumotlarga koʻra, u miloddan avvalgi I ming yillikda vujudga kelgan, 2002-yilda shaharning 2700 yilligi nishonlandi. Antik davr va ilk oʻrta asrlarda Kesh deb atalgan shahar Sugʻdning janubidagi muhim markaz boʻlgan; miloddan avvalgi IV asrda bu yerlarga Iskandar Zulqarnayn qoʻshinlari kelgan.

VI–VII asrlarda Kesh hukmdorlari Turk xoqonligiga tobe boʻlgan, VIII asrda shaharni arablar egalladi. Shu asrning ikkinchi yarmida Qashqadaryo vohasi Muqanna boshchiligidagi «oq kiyimlilar» qoʻzgʻolonining asosiy maydonlaridan biriga aylandi. Keyingi asrlarda shahar hayoti eski Keshdan biroz janubi-gʻarbga koʻchdi.

1336-yilda Kesh yaqinidagi Xoʻja Ilgʻor qishlogʻida Amir Temur tavallud topdi. U ona shahrini alohida eʼzozlab, 1380-yildan bu yerda ulkan Oqsaroy qasrini, katta oʻgʻli Jahongir uchun Dorus-Saodat majmuasini qurdirdi. XIV asrdan shahar «Shahrisabz» deb ham atala boshladi. Mirzo Ulugʻbek davrida Dorut-Tilovat majmuasida Koʻk Gumbaz jome masjidi bunyod etildi.

XVI asrdan Shahrisabz Buxoro xonligi, XVIII asr oʻrtasidan esa Buxoro amirligi tarkibida boʻldi, biroq mahalliy beklar uzoq vaqt markaziy hokimiyatdan ajralib chiqishga intildi. 1870-yilda rus qoʻshinlari Shahrisabz va Kitobni egallab, ularni amir tayinlagan beklarga topshirdi. Sovet davrida shahar Shahrisabz tumanining markazi boʻlgan.

1996-yilda Shahrisabz Amir Temur ordeni bilan taqdirlandi, 2000-yilda uning tarixiy markazi YUNESKO Butunjahon merosi roʻyxatiga kiritildi. 2016-yildan obyekt tarixiy muhitga taʼsir qilgan keng koʻlamli qurilishlar sababli xavf ostidagi meros roʻyxatida turibdi. 2017-yildan shahar alohida hokimlikka ega; 2024-yilda Shahrisabz Iqtisodiy hamkorlik tashkilotining turizm poytaxti boʻldi.

Geografiyasi

Shahrisabz viloyatning shimoli-sharqida, Kitob–Shahrisabz vohasida, dengiz sathidan taxminan 620 m balandlikda joylashgan. Shaharning shimolidan Oqsuv, janubidan Tanxozdaryo oqib oʻtadi. Shimolda Zarafshon tizmasi koʻtariladi: Samarqandga boradigan yoʻl Taxtaqoracha dovoni orqali oʻtadi. Viloyat markazi Qarshi gʻarb tomonda, taxminan 90 km uzoqlikda.

Iqlimi kontinental: yozi uzoq, issiq va quruq, qishi salqin, yogʻinning asosiy qismi qish va bahorga toʻgʻri keladi. Togʻ daryolari bilan sugʻoriladigan voha bogʻ va uzumzorlarga boy — shahar nomi ham forschada «yashil shahar» degan maʼnoni beradi.

Diqqatga sazovor joylari
  • Oqsaroy — 1380-yilda qurilishi boshlangan Amir Temur saroyidan qolgan ulkan peshtoq ustunlari; uning ravogʻi Markaziy Osiyodagi eng kattasi boʻlgan.
  • Dorus-Saodat — Temuriylar xonadoni uchun qurilgan majmua: Jahongir maqbarasi va Temur uchun tayyorlangan yer osti sagʻanasi saqlangan.
  • Dorut-Tilovat — Shamsuddin Kulol maqbarasi, Gumbazi Sayidon va Ulugʻbek qurdirgan Koʻk Gumbaz masjidi joylashgan majmua.
  • Hazrati Imom masjidi — Dorus-Saodat yonidagi masjid, shahar ziyoratgohlaridan biri.
  • Chorsu — savdo yoʻllari kesishgan joyda qurilgan, katta gumbaz bilan yopilgan savdo binosi.
  • Choʻbin madrasasi — XVI asrga oid madrasa binosi.
  • Amir Temur haykali — 1996-yilda Oqsaroy oldidagi maydonda oʻrnatilgan.
  • Tarix va moddiy madaniyat muzeyi — shahar va voha tarixiga bagʻishlangan muzey.