Абдуллатиф Мирзо
Улуғбекнинг ўғли, Темурийлар сулоласидан Самарқанд ҳукмдори (1449–1450): отасини мағлуб этиб, унинг ўлимига розилик берган ва олти ойдан сўнг ўзи ўлдирилган.
- Фаолият:
- Тарихий шахс, Сиёсатчи
- Ҳақиқий исми:
- Абдуллатиф ибн Улуғбек
- Тахаллуси:
- Падаркуш
- Туғилган:
- тахминан 1420 — 8 май 1450
- Туғилган жой:
- Самарқанд
- Отаси:
- Мирзо Улуғбек
- Турмуш ўртоғи:
- Шоҳ Султон оқо
Биография
Абдуллатиф Мирзо тахминан 1420-йилда Мирзо Улуғбек оиласида туғилган. У бобоси Шоҳруҳ саройида, Ҳиротда тарбияланиб, илмий билим олган.
1447-йилда Шоҳруҳ вафот этгач, Темурий шаҳзодалар ўртасида тахт учун кураш бошланган. Абдуллатиф бу курашда қатнашган, сўнг Балх вилоятини бошқарган.
Кейинчалик у отаси билан тўқнашган. 1449-йилда Амударё бўйида икки қўшин уч ой юзма-юз турган; Бухоро ва Самарқанддаги ғалаёнлар сабабли Улуғбек Самарқандга қайтишга мажбур бўлган. Абдуллатиф дарёдан ўтиб, Термиз ва Шаҳрисабзни эгаллаган ва кузда Самарқанд яқинидаги Димашқ қишлоғида отаси қўшинини мағлуб этган. 1449-йил октабрида Самарқандда тахтга ўтирган.
Улуғбек 1449-йил октабрида ўлдирилган; манбаларга кўра, бу ўғлининг розилиги билан амалга ошган. Шу даврда унинг укаси Абдулазиз ҳам ўлдирилган. Отасини ўлдиргани учун Абдуллатиф «Падаркуш» («ота қотили») лақаби билан аталади; Алишер Навоий бу ишни шеърларида қоралаган.
Ҳукмронлиги тахминан олти ой давом этган. Қаттиқ ички сиёсат ва ҳарбий қобилияти туфайли кўчманчиларнинг Мовароуннаҳрга ҳужумлари вақтинча тўхтатилган. У шеър ёзган, астрономия ва тарихга ҳам қизиққан.
Абдуллатиф 1450-йил 8-майда Самарқанд чеккасида Улуғбекка содиқ амирлар, баъзи маълумотларга кўра, Бобо Ҳусайн томонидан ўлдирилган. Ундан кейин Улуғбекнинг жияни Абдулла Мирзо (1450–1451) тахтга чиққан.
Карьера
Ҳаёт йўли
- тахминан 1420Туғилиши
Улуғбек оиласида туғилган; бобоси Шоҳруҳ саройида, Ҳиротда тарбияланган.
- 1447Шоҳруҳнинг вафоти
Темурий шаҳзодалар курашида қатнашган, сўнг Балхни бошқарган.
- 1449Амударё бўйидаги қарама-қаршилик
Тахминан уч ой давомида ота ва ўғил қўшинлари дарёнинг икки соҳилида турган.
- 1449Димашқ жанги
Кузда Самарқанд яқинидаги Димашқ қишлоғида Улуғбек қўшинини мағлуб этган.
- 1449Самарқанд тахти
Октабрда тахтга ўтирган; шу ойда Улуғбек ўлдирилган.
- 1450Ҳалок бўлиши
8-майда Самарқанд чеккасида Улуғбекка содиқ амирлар томонидан ўлдирилган.
Мерос
Абдуллатиф асосан отаси Улуғбекни тахтдан агдариб, ўлдиришга розилик берган ҳукмдор сифатида танилган: шу сабабли унга «Падаркуш» лақаби берилган, Алишер Навоий эса бу ишни шеърларида қоралаган. Қисқа ҳукмронлиги барқарор мерос қолдирмаган: ундан кейин Самарқанд тахти Абдулла Мирзога ўтган.
Давр: Темурийлар Мовароуннаҳри, XV аср ўрталари- Шоҳруҳнинг вафоти (1447)
- Димашқ жанги (1449)
- Улуғбекнинг ўлдирилиши (1449)
- Абдуллатифнинг ўлдирилиши (1450)
