Амир Насруллоҳ

Манғитлар сулоласидан Бухоро амири (1827–1860): Қўқон ва Шаҳрисабзга қарши урушлар олиб борган, доимий қўшин тузган, 1842-йилда инглиз зобитлари Стоддарт ва Коноллини қатл эттирган ҳукмдор.

Маълумот:

Фаолият:: Тарихий шахс, Сиёсатчи, Ҳарбий
Ҳақиқий исми:: Саййид Насруллоҳ Баҳодирхон
Туғилган:: 1806 — 1860
Туғилган жой:: Бухоро
Отаси:: Амир Ҳайдар
Фарзандлар:: Музаффар

Биография

Насруллоҳ 1806-йилда Бухорода манғитлар сулоласидан бўлган Бухоро ҳукмдори Амир Ҳайдар оиласида, унинг учинчи ўғли бўлиб туғилган. Отаси уни ёшлигиданоқ давлат бошқарувига жалб қилган: 1821-йилда шаҳзода Миёнколдаги қўзғолонни бостиришга юборилган қўшинга бошчилик қилиб, қўзғолончилар қўлидаги Каттақўрғонни эгаллаган. Қўзғолончиларга нисбатан шафқатсиз жазо чораси унинг халқ орасида «қассоб» лақабини олишига сабаб бўлган. Ўша йилнинг кузидан Қарши ҳокими этиб тайинланган.

1826-йилда Амир Ҳайдар вафот этгач, тахтга кетма-кет акалари Мир Ҳусайн (1826-йил октабр–декабр) ва Мир Умар (1826-йил декабрдан 1827-йил апрелигача) ўтирган. Насруллоҳ нуфузли қўшбеги Ҳакимнинг ёрдамида ҳокимиятни қўлга олиб, 1827-йил апрелида амир бўлган.

Ички сиёсатда марказий ҳокимиятни мустаҳкамлашга интилган. 1837–1838-йилларда қўшбеги Муҳаммад Ҳакимни қатл эттириб, бу лавозимни бекор қилган ва унинг ўрнига қабилаларга боғлиқ бўлмаган вазирларни тайинлаган. Қожар Эронидаги қўшинни намуна қилиб, доимий сарбозлар қўшини тузган; уни Эрон қочқини Абдусамад ўқитган. Қўшин таркибида тўплар ҳам бўлган.

Қўшни хонликлар билан урушлар унинг ҳукмронлигининг асосий мазмунини ташкил этган. 1841–1842-йилларда Қўқон хонлигига қарши юриш қилиб, Хўжанд ва Ўратепани эгаллаган, 1842-йилда Қўқонни ишғол этган; шу пайтда шоира Нодирабегим ва хон оиласининг аъзолари қатл этилган. Шаҳрисабз ҳукмдорлари билан кураш йиллар давомида чўзилган ва 1856-йилда шаҳар бўйсундирилган.

Россия империяси билан элчилик ва савдо алоқаларини сақлаган: 1841–1842-йилларда Бутенев, 1858-йилда Игнатев бошчилигидаги элчилар Бухорода бўлган. Британия билан муносабатлар эса 1842-йилда Бухорода узоқ вақт асирликда сақланган инглиз зобитлари Чарлз Стоддарт ва Артур Коноллининг қатл этилиши туфайли ёмонлашган; 1843-йилда уларнинг тақдирини билгани келган Жозеф Волф қамоққа олиниб, кейин озод этилган.

Насруллоҳ 1860-йил кузида вафот этган; тахтни ўғли Музаффар эгаллаган. Бир ривоятга кўра, уни Шаҳрисабз ҳукмдорининг қизи бўлган хотини заҳарлаган.

Карьера

Бухоро амирлиги
Бухоро амири · Бухоро · 1827–1860
Бу лавозимда бўлганлар →

Ҳаёт йўли

1821
Миёнкол юриши
Миёнколдаги қўзғолончиларга қарши Бухоро қўшинига бошчилик қилиб, Каттақўрғонни эгаллаган.
1821
Қарши ҳокими
Ўша йилнинг кузидан отаси томонидан Қарши ҳокими этиб тайинланган.
1827
Бухоро амири
Қўшбеги Ҳаким ёрдамида тахтни эгаллаб, апрел ойида амир бўлган.
1837
Сарбозлар қўшини
Эрон қўшини намунасида тўпларни ҳам ўз ичига олган доимий қўшин тузган.
1837–1838
Қўшбеги лавозимининг бекор қилиниши
Муҳаммад Ҳакимни қатл эттириб, қўшбеги ўрнига қабила зодагонларига боғлиқ бўлмаган вазирларни тайинлаган.
1841–1842
Қўқон билан уруш
Хўжанд ва Ўратепани эгаллаган, 1842-йилда Қўқонни ишғол этган.
1842
Стоддарт ва Коноллининг қатл этилиши
Бухорода асирликда бўлган икки инглиз зобитини қатл эттирган.
1843
Жозеф Волфнинг қамалиши
Зобитларнинг тақдирини билгани келган Волф қамоққа олинган, кейинроқ озод этилган.
1856
Шаҳрисабзнинг бўйсундирилиши
Кўп йиллик курашдан сўнг Шаҳрисабзни бўйсундирган.
1858
Игнатев элчихонаси
Николай Игнатев бошчилигидаги рус элчиларини Бухорода қабул қилган.
1860
Вафоти
Кузда вафот этган; тахтни ўғли Музаффар эгаллаган.

Мерос

Насруллоҳ даврида Бухоро амирлигида марказий ҳокимият ва доимий қўшин мустаҳкамланди, бироқ мамлакат Россия ва Британия манфаатлари тўқнашуви ҳудудида қолди: 1868-йилда, ўғли Музаффар даврида, Бухоро Россия империясининг вассалига айланди. Совет ва рус тарихшунослигида у «амири қассоб» лақаби билан тилга олинади.

Давр: Бухоро амирлиги, XIX аср

Чарлз Стоддарт ва Артур Коноллининг қатл этилиши (1842)
Шаҳрисабзнинг бўйсундирилиши (1856)
Музаффарнинг тахтга чиқиши (1860)