Биография
Икром Илҳомович Акбаров 1921-йил 1-мартда Тошкентда туғилган; машҳур мусиқашунос Илёс Акбаровнинг жияни. Мусиқий таълимни Ҳамза номидаги Тошкент мусиқа билим юртининг фортепиано бўлимида бошлаган, сўнг Тошкент консерваториясининг бастакорлик факултетида (1939–1945) ўқиган; Тошкентдаги устозлари орасида Ю. Фортунатов, С. Василенко, Л. Ревутский ва А. Козловский бор эди. Ижодий фаолиятини 1941-йилдан бошлаган.
Тошкент консерваториясини 1945-йилда тамомлагач, Ленинград консерваториясида М. Штейнберг, кейинроқ Б. Арапов ва В. Волошинов синфларида таҳсил олган: уни 1950-йилда битириб, 1950–1953-йилларда аспирантурада ўқиган. 1954–1957-йилларда Тошкент консерваториясида назарий фанлардан дарс берган.
Акбаров номи аввало ўзбек симфоник мусиқасининг шаклланиши билан боғлиқ. 1954-йилда Ҳамзага бағишланган «Шоир хотирасига» симфоник поэмасини ёзган, сўнг «Эпик поэма», «Самарқанд ҳикоялари», Навоий шеърларига «Ҳамса» хор симфониясини яратган. «Самарқанд ҳикоялари»нинг беш қисми мақом туркумларидаги каби секин ва тез қисмларнинг алмашинувига қурилган. Бастакор учта скрипка концерти, олтита торли квартет, 1996 ва 1998-йиллардаги иккита симфония муаллифидир.
Саҳна жанрларида «Орзу», «Лайли ва Мажнун», «Наврўз» балетлари, «Сўғд эли қоплони» (1977) ва «Ибтидо хатоси» опералари, «Тошкентнома» (1964) ва «Мангу хотира» (1985) ораториялари, мусиқали драма ва комедиялар ёзган. 1957-йилда «Бахт учун» филмига мусиқа битиб, ўзбек киносига мусиқа ёзган илк бастакорлардан бири бўлган; кейинчалик ҳам кино ва драматик спектаклларга мусиқа яратган. Асарлари чет элларда ҳам ижро этилган.
1959-йилда «Ҳурмат белгиси» ордени билан тақдирланган, 1964-йилда Ўзбекистон ССР санъат арбоби, 1981-йилда Ўзбекистон ССР халқ артисти унвонларини олган. 1977-йилда «Ҳамса» хор симфонияси ва «Самарқанд» симфонияси учун Ҳамза номидаги Давлат мукофоти берилган; 1999-йилда «Эл-юрт ҳурмати» ордени билан мукофотланган.
Икром Акбаров 2011-йил 18-декабрда Тошкентда вафот этган.
Таълим
- Ўзбекистон давлат консерваториясиОлийгоҳ · 1939–1945 · Бастакорлик факултети
- Ҳамза номидаги Тошкент мусиқа билим юртиКоллеж, техникум · Тошкент · Фортепиано бўлими
- Н. А. Римский-Корсаков номидаги Ленинград консерваториясиОлийгоҳ · 1953 · Бастакор (1950), аспирантура (1950–1953)
Карьера
- Ўзбекистон давлат консерваториясиНазарий фанлар ўқитувчиси · Тошкент · 1954–1957
Мукофотлар
"Эл-юрт ҳурмати" ордени1999 · Ўзбекистон
Ўзбекистон ССР халқ артисти1981 · Ўзбекистон ССР- Ўзбекистон ССР санъат арбоби1964 · Ўзбекистон ССР
Ҳамза номидаги Ўзбекистон ССР Давлат мукофоти1977 · Ўзбекистон ССР
«Ҳурмат белгиси» ордени1959 · СССР
Ҳаёт йўли
- 1939–1945Тошкент консерваториясида ўқиши
Ҳамза номидаги мусиқа билим юртининг фортепиано бўлимидан сўнг консерваториянинг бастакорлик факултетида таҳсил олган.
- 1941Ижодий фаолиятининг бошланиши
Бастакорлик ижодини 1941-йилдан бошлаган.
- 1945Тошкент консерваториясини тамомлаши
Консерваторияни тамомлаб, Ленинградда ўқишни давом эттирган.
- 1950Ленинград консерваториясини тамомлаши
Ленинград консерваториясини битирган.
- 1950–1953Ленинград консерваторияси аспирантураси
Аспирантурада М. Штейнберг, Б. Арапов ва В. Волошинов синфларида таҳсил олган.
- 1954«Шоир хотирасига» симфоник поэмаси
Ҳамзага бағишланган симфоник поэма яратилган.
- 1954–1957Тошкент консерваториясида ўқитувчилик
Консерваторияда назарий фанлардан дарс берган.
- 1957Кинодаги илк иши
«Бахт учун» филмига мусиқа ёзган — ўзбек киносига мусиқа битган илк бастакорлардан бири.
- 1964Ўзбекистон ССР санъат арбоби
Фаҳрий унвон берилган; шу йили «Тошкентнома» ораторияси яратилган.
- 1977Ҳамза номидаги Давлат мукофоти
«Ҳамса» хор симфонияси ва «Самарқанд» симфонияси учун мукофотланган; шу йили «Сўғд эли қоплони» операси яратилган.
- 1981Ўзбекистон ССР халқ артисти
Республиканинг энг юқори санъат унвонларидан бири берилган.
- 1999«Эл-юрт ҳурмати» ордени
Мустақил Ўзбекистоннинг ордени билан мукофотланган.
Асарлар
- «Шоир хотирасига» (1954)Симфоник поэма
Ҳамзага бағишланган симфоник поэма.
- «Эпик поэма»Симфоник поэма
Ўзбек симфоник мусиқасидаги йирик асари.
- «Самарқанд ҳикоялари»Симфоник туркум
Беш қисмли асар: секин ва тез қисмлар мақом туркумларидаги каби алмашинади.
- «Ҳамса»Хор симфонияси
Навоий шеърларига ёзилган; Ҳамза номидаги Давлат мукофоти (1977) шу асар ва «Самарқанд» учун берилган.
- «Орзу»Балет
Бастакорнинг балетларидан бири.
- «Лайли ва Мажнун» (1968)Балет
Шарқ достони асосидаги балет.
- «Наврўз»Балет
Бастакорнинг балетларидан бири.
- «Сўғд эли қоплони» (1977)Опера
Бастакорнинг опера жанридаги асари.
- «Ибтидо хатоси»Опера
Бастакорнинг опера жанридаги асари.
- «Тошкентнома» (1964)Оратория
Бастакорнинг 1960-йиллардаги ораторияси.
- «Мангу хотира» (1985)Оратория
Бастакорнинг 1980-йиллардаги ораторияси.
- Олтита торли квартетКамер мусиқа
Бастакорнинг камер-чолғу ижодидаги туркум.
Фильмография
| Номи | Йил |
|---|---|
| Иккинчи баҳор | 1959 |
| Синчалак | 1961 |
| Сен етим эмассан | 1962 |
| Машаққатли йўл | 1964 |
| Виждон амри билан | 1965 |
| Икки юрак қиссаси | 1966 |
| Всадники револютсии | 1968 |
| Қора консулнинг ўлими | 1970 |
| Катта ва қисқа ҳаёт | 1981 |
