Биография
Муҳаййир — Муҳаммадқул Муҳаммадрасул ўғлининг тахаллуси. Қўқонда 1842-йилда дунёга келган шоир умрининг сўнгги йилларини Риштон туманида ўтказиб, 1918-йилда оламдан ўтди. Замондошлари уни шоир, таржимон ва нафис ёзув эгаси сифатида билган; ижодида ўзбек тили билан бирга форс-тожик тили ҳам ўрин олган.
Ёшлигида, 1875–1885-йилларда Бухоро мадрасаларида ўқиган. Қўқон адабий даврасида Муқимий, Фурқат, Муҳйи, Завқий, Нодим Намангоний, Мунтазир каби ижодкорлар билан ҳамфикр бўлган. Лутфий, Жомий, Ҳофиз Шерозий ва Навоийнинг ғазалларига жавобан мухаммас ва назира ёзган. Тасаввуфга хос рамзлар ва ишоралар шеърларида кўзга ташланади.
Шоир девонини ўзи қўлда кўчириб чиққан ва бу девоннинг икки тўлиқ нусхаси бизгача етган. Унда ғазаллар билан бирга мухаммас, мусаддас, мурабба, таржеъбанд, рубоийлар ва «Қирқ ҳадис»нинг шеърий талқини жамланган; жами 10 000 мисрадан кўпроқ. Фиқҳга оид форсча «Салот-и Масъудий» асарини ўзбек тилига ўгирган, 1870-йилда эса Навоийнинг терма девонидан нусха кўчирган.
Унинг учта қўлёзма девони Шарқшунослик институтида ва Давлат адабиёт музейида сақланмоқда.
Ҳаёт йўли
- 1842Туғилган
Қўқонда туғилган.
- 1870Навоий девонини кўчирди
Алишер Навоийнинг терма девонини настаълиқ хатида кўчирган.
- 1875–1885Бухоро мадрасаларида ўқиди
Бухоро мадрасаларида таҳсил олган.
- 1918Вафоти
Риштон туманида вафот этган.
Асарлар
- Девон
350 ғазал, 35 мухаммас, 3 мусаддас, 6 мурабба, 2 таржеъбанд, 73 рубоий
- «Қирқ ҳадис» (шеърий таржима)
- «Салот-и Масъудий» (ўзбекча таржима)