Саида Зуннунова
Ўзбек шоираси ва ёзувчиси, «Қизингиз ёзди», «Нилуфар» шеърий тўпламлари ҳамда аёллар ҳаёти ҳақидаги қисса ва ҳикоялар муаллифи; адиб Саид Аҳмаднинг рафиқаси.
Биография
Саида Зуннунова 1926-йил 15-февралда Андижонда хизматчи оиласида туғилган. Отасидан эрта айрилган, онасига укаларини боқишда кўмаклашган. Ўрта мактабдан сўнг 1941–1943-йилларда Андижон педагогика (ўқитувчилар) институтида ўқиган, кейин вилоят мактабларида дарс берган ва газета таҳририятларида ишлаган.
Биринчи шеъри 1945-йилда Андижон вилоятининг «Пахта фронти» газетасида чиққан. 1947–1952-йилларда Тошкентдаги Ўрта Осиё давлат университетининг филология факултетида таҳсил олган. Талабалик йилларида «Содиқ ва Анор» (1947) ва «Хайрихон» (1949) достонларини ёзган, биринчи шеърий тўплами «Қизингиз ёзди» (1948) нашр этилган, кетидан «Янги шеърлар» (1950) чиққан.
1949-йил ноябрида ёзувчи Саид Аҳмадга турмушга чиққан; уларнинг қизи Нодира кейинчалик ота-онаси ҳақида филм ссенарийси муаллифларидан бири бўлган. 1950-йил майида Саид Аҳмад «халқ душмани» сифатида қамоққа олингач, Ёзувчилар уюшмасида Саида Зуннуновадан эридан воз кечиш талаб қилинган. У бундан бош тортган, уюшмадан чиқарилган ва бир муддат асарлари босилмай қолган. Шоира бу йилларни қайнонаси билан бирга эри қайтишини кутиб ўтказган, улар хатлар орқали ижодий ишларини бир-бирига етказиб турган. Саид Аҳмад 1955-йилда озод бўлиб қайтган.
1953–1956-йилларда «Гулхан» журналида, 1956–1957-йилларда «Ўзбекистон маданияти» газетасида адабий ходим, 1957–1958-йилларда Бадиий адабиёт нашриётида муҳаррир, 1962–1967-йилларда Ўзбекистон Ёзувчилар уюшмасида адабий маслаҳатчи бўлиб ишлаган. 1959-йилда «Ҳурмат белгиси» ордени билан тақдирланган.
1950–1970-йилларда «Гуллар водийси» (1954), «Қизларжон» (1962), «Шеърлар» (1964), «Бир йил ўйлари» (1967), «Нилуфар» (1972) шеърий тўпламлари, «Сурат билан суҳбат» (1966) ва «Қўшниларим» (1968) достонлари чиққан. Адабиётшунос Наим Каримов инсон руҳиятининг нозик ҳолатларини тасвирлаш маҳорати айниқса «Сурат билан суҳбат»да кўринганини қайд этади. «Она» (1966) ва «Кўзлар» (1968) песаларини ҳам ёзган.
1950-йиллар ўртасидан насрга ҳам кенг қўл урган. «Гулбаҳор» (1956), «Гулхан», «Қанот» (1961), «Олов» (1962), «Кўчалар чароғон» (1965), «Бўйларингдан ўргилай» (1972) китобларидаги ҳикоя ва қиссалар асосан меҳнат, оила ва муҳаббат ҳақида бўлиб, уларнинг марказида аёллар туради. «Гулхан» қиссаси 1920-йиллардаги ўзбек аёллари ва уларнинг кураши ҳақида. Ўзбекистон миллий энсиклопедияси «Янги директор», «Олов», «Одамлар орасида» қиссаларида муаллиф эскилик сарқитларини танқид қилиш баҳонасида совет жамияти иллатларини ҳам фош этганини таъкидлайди.
Саида Зуннунова оғир хасталикдан сўнг 1977-йил 20-мартда, 51 ёшида Тошкентда вафот этган ва Чиғатой қабристонига дафн этилган. 2013-йил 10-июнда Тошкентдаги Адиблар хиёбонида унга ва Саид Аҳмадга қўш ҳайкал ўрнатилган. 2019-йил мартида режиссёр Нозим Аббосовнинг улар ҳаётига бағишланган «Саид билан Саида» бадиий филми намойиш этилган. Тошкент ва Андижондаги кўчалар, мактаблар ҳамда Бўз туманидаги академик лицей унинг номи билан аталади. 2026-йил 28-майда вафотидан кейин «Фидокорона хизматлари учун» ордени билан тақдирланган.
Таълим
- Андижон педагогика институтиОлийгоҳ · Андижон · 1941–1943 · Ўқитувчилар институти
- Ўзбекистон Миллий университетиОлийгоҳ · Тошкент · 1947–1952 · Филология факултети (ўша пайтда Ўрта Осиё давлат университети)
Карьера
- «Гулхан» журналиАдабий ходим · Тошкент · 1953–1956
- Ўзбекистон Ёзувчилар уюшмасиАдабий маслаҳатчи · Тошкент · 1962–1967
- Ғафур Ғулом номидаги Адабиёт ва санъат нашриётиМуҳаррир (нашриёт ўша пайтда Бадиий адабиёт нашриёти деб аталган) · Тошкент · 1957–1958
- «Ўзбекистон маданияти» газетасиАдабий ходим · Тошкент · 1956–1957
Мукофотлар
«Фидокорона хизматлари учун» ордени2026, вафотидан кейин · Ўзбекистон
«Ҳурмат белгиси» ордени1959 · СССР
Ҳаёт йўли
- 1941–1943Андижон педагогика институти
Ўқитувчилар институтида таҳсил олган, сўнг Андижон вилояти мактабларида дарс берган.
- 1945Илк шеър
Биринчи шеъри «Пахта фронти» газетасида босилган.
- 1947–1952Ўрта Осиё давлат университети
Филология факултетида ўқиган; «Содиқ ва Анор» ва «Хайрихон» достонлари ёзилган.
- 1948«Қизингиз ёзди»
Талабалик йилларида биринчи шеърий тўплами чиққан.
- 1949Оила
Ноябрда ёзувчи Саид Аҳмадга турмушга чиққан.
- 1950Эридан воз кечмагани
Саид Аҳмад қамоққа олингач, ундан воз кечишни рад этган ва Ёзувчилар уюшмасидан чиқарилган; эри 1955-йилда қайтган.
- 1953–1958Журнал, газета ва нашриётда
«Гулхан» журнали ва «Ўзбекистон маданияти» газетасида адабий ходим, Бадиий адабиёт нашриётида муҳаррир.
- 1956«Гулбаҳор»
Биринчи насрий китоби — ҳикоялар тўплами чиққан.
- 1959«Ҳурмат белгиси» ордени
Адабиётдаги хизматлари учун тақдирланган.
- 1962–1967Ёзувчилар уюшмаси
Ўзбекистон Ёзувчилар уюшмасида адабий маслаҳатчи бўлган.
- 1977Вафоти
20-мартда Тошкентда вафот этган.
- 2026«Фидокорона хизматлари учун» ордени
Вафотидан кейин тақдирланган; ўша йили таваллудига 100 йил тўлган.
Асарлар
- «Содиқ ва Анор» (1947)Достон
Талабалик йилларининг бошида ёзилган достон.
- «Қизингиз ёзди» (1948)Шеърлар тўплами
Шоиранинг биринчи тўплами.
- «Хайрихон» (1949)Достон
Ижодининг илк даврига оид достон.
- «Гуллар водийси» (1954)Шеърлар тўплами
1950-йиллар бошидаги лирикаси жамланган китоб.
- «Гулбаҳор» (1956)Ҳикоялар
Ишчилар ҳаёти, оила ва муҳаббат ҳақидаги биринчи насрий китоби.
- «Гулхан»Қисса
1920-йиллардаги ўзбек аёллари ва уларнинг кураши ҳақида.
- «Олов» (1962)Қисса
Аёл қаҳрамон атрофида қурилган, жамиятдаги иллатларни танқид қилган асар.
- «Одамлар орасида»Қисса
Эскилик сарқитлари танқиди орқали давр иллатларини кўрсатган қисса.
- «Сурат билан суҳбат» (1966)Достон
Наим Каримов шоиранинг руҳий ҳолатларни тасвирлаш маҳорати энг ёрқин кўринган асар сифатида ажратган достон.
- «Она» (1966)Песа
Шоиранинг икки песасидан бири.
- «Нилуфар» (1972)Шеърлар тўплами
Умрининг сўнгги йилларидаги шеърий тўплами.
- «Бўйларингдан ўргилай» (1972)Қисса ва ҳикоялар
Аёллар ҳаёти ҳақидаги насрий китоб.
Мерос
Саида Зуннунова янги давр ўзбек аёллар адабиётининг асосчиларидан бири саналади: у ўзбек аёлининг меҳнати, оиласи ва ички кечинмаларини шеърият ва насрнинг асосий мавзусига айлантирган. Қатағон йилларида эридан воз кечмагани ва Саид Аҳмад билан ҳаёти адабий жамоатчилик хотирасида садоқат тимсоли бўлиб қолган, у ҳақда хотиралар ёзилган ва филм суратга олинган. Тошкент ва Андижондаги кўчалар ва мактаблар унинг номини олади.
Давр: 1940–1970-йиллар ўзбек адабиёти- Тошкентдаги Адиблар хиёбонида Саид Аҳмад ва Саида Зуннунова ҳайкали очилган (2013)
- «Саид билан Саида» бадиий филми намойиш этилган (2019)
- Таваллудига 100 йил тўлган (2026)
- Вафотидан кейин «Фидокорона хизматлари учун» ордени билан тақдирланган (2026)