Асосий қисмга ўтиш

Хато ҳақида хабар бериш

Рўйхатдан ўтиш шарт эмас. Таҳририят текшириб, саҳифани тузатади.

Субҳонқулихон

Тарихий шахс · Бухоро

Аштархонийлар сулоласидан Бухоро хони (1680–1702): акасидан тахтни олган, Дор уш-шифо ва бошқа иншоотларни қурдирган, тиббиётга оид асар ёзган, Нишоний тахаллуси билан шеър битган.

Фаолият:
Тарихий шахс, Сиёсатчи, Ҳукмдор
Ҳақиқий исми:
Субҳонқулихон ибн Нодир Муҳаммадхон
Тахаллуси:
Нишоний
Ҳаёт йиллари:
1625 — 1702
Туғилган жой:
Бухоро
Отаси:
Нодир Муҳаммадхон
Фарзандлар:
Абулфайзхон

Биография

Субҳонқулихон аштархонийлар (жонийлар) сулоласининг Бухородаги олтинчи хони, 1680-йилдан 1702-йилгача тахтда ўтирган. Хонлик иқтисодий таназзулга юз тутган, маҳаллий беклар мустақилликка интилган бир даврда у шаҳар ободончилиги, шифобахш илм ва шеърият ҳомийси сифатида ҳам танилган.

У 1625-йилда Бухорода Нодир Муҳаммадхон оиласида дунёга келган. Отаси хон бўлгач (1642), уни аввал Соли Сарой шаҳрига, сўнг Балх вилоятига ҳоким этиб тайинлаган; кўп ўтмай лавозимдан олинган ва Каҳмард ҳокими бўлган. Акаси Абдулазизхон отасини четлатиб тахтни эгаллагач, Субҳонқули Балхга, отаси ҳузурига кетган. У 1651-йилда Балх ва Бадахшон ҳокимлигини қўлга киритиб, Бухородан алоҳида сиёсат юритган; 1658-йилда Абдулғаффорхўжа воситачилигида Бухоро билан сулҳ тузилиб, у акасининг олий ҳокимиятини расман тан олган.

Муҳаммад Юсуф мунший ёзишича, 1680-йил 2-февралда кексайиб қолган Абдулазизхон тахтни унга топшириб, ҳаж сафарига отланган (баъзи маълумотларда тахтга чиқиш йили 1681 деб кўрсатилади). Субҳонқулихон марказий ҳокимиятни мустаҳкамлаш мақсадида солиқларни оширган ва қўшинни кўпайтирган. 1687-йилда Хива ҳокими Аранг Муҳаммадхон Бухорога бостириб кирганида ҳужумни қайтарган; 1688-йилда Хивада ўлдирилган хон ўрнига ўз ноиби Амир Ниёз эшикоғабош (Шоҳниёз)ни қўйган, шу тариқа Хива хонлиги Бухорога вақтинча қўшилган.

Унинг даврида Бухоро Шарқ мамлакатлари билан алоқаларни яхшилаган: Аурангзеб билан 1671–1687-йилларда бир неча бор мактуб алмашилган, 1689-йилда Ҳиндистондан Забардастхон, 1691-йилда Усмонли султони Аҳмад II томонидан Мустафо човуш бошчилигидаги элчилар келган.

Хон Балхда мадраса, Бухорода Дор уш-шифо (шифохона), Регистонда катта ҳовуз, Аркда Салом хона ва жоме масжиди, Аминободда чорбоғ қурдирган. Тиббиётга оид китоблардан иборат ноёб кутубхонаси бўлган. «Иҳё ат-тибби Субҳоний» номли тиббий асар ва юлдузлар турган ўрин орқали бахтли соатни аниқлашга бағишланган «Лубб ул-лавоиҳ ул-қамар фил-ихтиёрот» рисоласи унга мансуб. Нишоний тахаллуси билан шеърлар ёзган, сарой мушоираларида қатнашган.

Субҳонқулихон 1702-йилда вафот этган ва Бухоро яқинидаги Баҳоуддин мажмуаси таркибидаги Даҳмаи шоҳонда, Абдуллахон II қабри яқинига дафн қилинган. Тахтни ўғли Убайдуллахон II эгаллади, ундан кейин бошқа ўғли Абулфайзхон хон бўлди. Аҳмад Дониш уни «аср янгиловчилари» қаторида тилга олган.

Ҳаёт йўли

  1. 1642
    Соли Сарой ва Балх ҳокими

    Отаси хон бўлгач шу лавозимга тайинланган; кўп ўтмай Каҳмардга ўтказилган.

  2. 1651
    Балх ва Бадахшон ҳокими

    Бухородан мустақил сиёсат юритган.

  3. 1658
    Акаси билан сулҳ

    Бухоро ва Балх ўртасида тинчлик; акаси ҳокимиятини расман тан олган.

  4. 1680
    Бухоро хони

    Абдулазизхон тахтни унга топширган.

  5. 1688
    Хива тахтига ноиб

    Хивага ўз ноибини қўйган; хонлик вақтинча Бухорога қўшилган.

  6. 1702
    Вафоти

    Даҳмаи шоҳонда дафн этилган.

Хато топдингизми?

Хато ҳақида хабар бериш

Рўйхатдан ўтиш шарт эмас. Таҳририят текшириб, саҳифани тузатади.

Тузатиш таклиф қилиш
Субҳонқулихон биографияси (1625–1702) — Тарихий шахс | Shaxs.uz