Нодир Муҳаммадхон
Аштархонийлар сулоласидан Бухоро хони (1642–1645), илгари Балх ҳокими; тахтдан ўғли Абдулазиз томонидан айрилган, Бобурийлар юриши ва Эронга сафари билан танилган.
- Фаолият:
- Тарихий шахс, Сиёсатчи
- Ҳақиқий исми:
- Нодир Муҳаммад ибн Динмуҳаммад
- Туғилган:
- тахминан 1594 — 1651
- Туғилган жой:
- Бухоро
- Отаси:
- Динмуҳаммадхон
- Фарзандлар:
- Абдулазизхон, Субҳонқулихон
Биография
Нодир Муҳаммадхон (Надр Муҳаммад) Аштархонийлар, яъни Жонийлар сулоласига мансуб, Динмуҳаммадхоннинг ўғли ва Бухоро хони Имомқулихоннинг укаси эди. Унинг туғилган йили манбаларда турлича кўрсатилади (1591–1594-йиллар), шу сабаб бу ерда тахминий 1594-йил олинган.
Акаси 1611-йилда Бухоро тахтини эгаллагач, Нодир Муҳаммадни Балх ҳокими қилиб тайинлаган (баъзи манбаларда бу 1606-йил дейилади), ва у шу вилоятни 1642-йилгача бошқарган. Айтилишича, 1627-йилда у Кобулни эгаллашга уриниб кўрган, 1633-йилда эса Ҳиндистон ҳукмдори Шоҳ Жаҳонга узр мактуби юборган.
Имомқулихон кўзи ожиз бўлиб қолгач, 1642-йилда тахтни укасига топшириб, ҳажга йўл олган. Нодир Муҳаммад Бухоро хони бўлган; унинг тахтга ўтириш маросими икки марта — Самарқандда ва Бухорода ўтказилган. Ҳукмронлиги даврида хонлик Россия билан элчилик алоқаларини давом эттирган: 1642-йилда Москвадан Гороҳов ва Грибов бошчилигидаги элчилар Бухорога келган, 1644-йилда хон Қози Ноғайни Москвага юборган. Унинг буйруғи билан олим Маҳмуд ибн Вали «Баҳр ул-асрор» энсиклопедиясини ёзган.
Ички норозилик кучайган. 1645-йилда амирлар хоннинг ўғли Абдулазизни хон деб эълон қилган ва Нодир Муҳаммад Бухородаги ҳокимиятни йўқотган. У Шоҳ Жаҳондан ёрдам сўраган; 1646–1647-йилларда Бобурийлар қўшини Балх ва Бадахшонни эгаллаган. Нодир Муҳаммад Эронга кетиб, 1647-йилда Исфаҳонда шоҳ Аббос II ҳузурида бўлган; бу учрашув Чеҳел Сутун саройидаги деворий суратда тасвирланган.
Бобурийлар 1647-йилда чекингач, Балх Нодир Муҳаммадга қайтарилган ва у шу ерда заиф ҳокимиятни сақлаб қолган. Нодир Муҳаммад 1651-йилда вафот этган. Ўзбек тилидаги манбаларда у ҳажга кетаётиб йўлда вафот этгани ва Мадинада, акаси Имомқулихон ёнида дафн этилгани ёзилади; бошқа асарларда унинг сўнгги йиллари ва ўлим жойи бошқача келтирилади.
Унинг ўғилларидан Абдулазизхон (1645-йилдан) ва Субҳонқулихон (1680-йилдан) кейинчалик Бухоро хонлигини бошқарган.
Карьера
Ҳаёт йўли
- тахминан 1594Туғилиши
Туғилган йили манбаларда 1591–1594-йиллар оралиғида кўрсатилади.
- 1611Балх ҳокимлиги
Акаси Имомқулихон Бухоро тахтига ўтгач, Балхни бошқара бошлаган (баъзи манбаларда 1606-йилдан).
- 1627Кобулга уриниш
Кобулни эгаллашга уриниб кўргани айтилади.
- 1642Бухоро хони
Кўзи ожиз акаси тахтни унга топширган; маросим Самарқанд ва Бухорода ўтган.
- 1642–1644Россия билан алоқа
Москвадан элчилар Бухорога келган, 1644-йилда Қози Ноғай Москвага юборилган.
- 1645Тахтдан айрилиши
Амирлар ўғли Абдулазизни хон деб эълон қилган.
- 1646–1647Бобурийлар юриши ва Эрон
Бобурийлар Балх ва Бадахшонни эгаллаган; Нодир Муҳаммад Эронга кетган ва 1647-йилда Исфаҳонда шоҳ Аббос II ҳузурида бўлган.
- 1647Балхга қайтиши
Бобурийлар чекингач, Балх унга қайтарилган.
- 1651Вафоти
Вафот этган; ўзбек манбаларига кўра, Мадинада дафн этилган.
Мерос
Нодир Муҳаммад даврида Бухоро хонлиги Россия ва Эрон билан элчилик алоқаларини сақлаган, бироқ ички низолар ва Балх учун Бобурийлар билан тўқнашув унинг ҳокимиятини йўқотишига олиб келган. Унинг буйруғи билан Маҳмуд ибн Волининг «Баҳр ул-асрор» энсиклопедияси ёзилган. Ўғиллари Абдулазизхон ва Субҳонқулихон кейинчалик хонликни бошқарган.
Давр: Аштархонийлар (Жонийлар) даври, XVII асрнинг ўрталари- Имомқулихон тахтни укасига топшириб, ҳажга кетган (1642)
- Амирлар Абдулазизни хон деб эълон қилган (1645)
- Бобурийларнинг Балх ва Бадахшонга юриши бошланган (1646–1647) (1646)
- Нодир Муҳаммад Исфаҳонда шоҳ Аббос II ҳузурида (1647)
