Тавалло

Тавалло — шоир ва публитсист Тўлаган Хўжамёровнинг адабий тахаллуси, Туркистондаги жадидчилик ҳаракати вакилларидан бири. У 1883-йилда Тошкентнинг Кўкча даҳасидаги Оби Назир маҳалласида, савдогар Хўжамёр Жиянбоев оиласида туғилган. Саводини эски усулдаги мактабда чиқарган, сўнг Бекларбеги мадрасасида ва рус-тузем мактабида ўқиган.

1900-йилда, ўн етти ёшида, отасининг маслаҳати билан Пржевалск шаҳрига бориб, у ерда бир савдогар қўлида приказчик бўлиб ишлаган. 1909-йилда отаси вафот этгач, Тошкентга қайтиб, шаҳар савдо ширкатларидан бирида иш юритувчи бўлган. У ўзбек ва форс адабиёти классиклари ижодини, араб ва форс тилларини ўрганган.

1905-йилдан Тавалло «Туркистон вилоятининг газети», «Садои Фарғона», «Тараққий» каби нашрларда шеър ва мақолалар билан қатнаша бошлаган; 1910-йиллардан шеърлари «Тавалло» тахаллуси билан босилган. Тахаллусни унга устози, шоир Юсуф Сарёмий берган.

1914-йил 30-августда Мунавварқори, Абдулла Авлоний ва бошқалар (жами ўн икки киши) билан бирга Тошкентда китоб чиқариш учун «Нашриёт» ширкатини тузган. 1915-йилдан Авлонийлар ташаббуси билан тузилган «Турон» жамиятида фаолият кўрсатган.

1916-йилда унинг етмишта шеърдан иборат «Равнақ ул-Ислом» тўплами чоп этилди. Тўплам туркчилик ва исломчилик руҳида, анъанавий аруз вазнида ёзилган; Тавалло ҳаётлигида чиққан ягона китоби шу бўлди. 1993-йилда уни профессор Бегали Қосимов сўзбоши ва изоҳлар билан қайта нашр эттирган.

1918–1919-йилларда Тавалло Тошкентнинг аввал Эски шаҳар, сўнг Янги шаҳар ижроия қўмиталари аъзоси бўлган, кейинроқ турли хўжалик ишларида ишлаган. 1920-йилларда «Муштум» журналида «Мағзава» тахаллуси билан ҳажвий шеърлар эълон қилган.

1937-йил 14-августда Тавалло «Турон», «Шуройи ислом», «Иттиҳоди тараққий», «Миллий иттиҳод», «Миллий истиқлол» каби аксилинқилобий ташкилотлар аъзоси бўлганликда ва шеърларида миллатчилик ғояларини илгари сурганликда айбланиб ҳибсга олинган. НКВД қошидаги учлик ҳукми билан 1937-йил 10-ноябрда отилган. 1968-йил 18-октабрда оқланган.