Асосий қисмга ўтиш
Вадуд Маҳмуд

Хато ҳақида хабар бериш

Рўйхатдан ўтиш шарт эмас. Таҳририят текшириб, саҳифани тузатади.

Вадуд Маҳмуд

Ёзувчи · Самарқанд

Самарқандлик адабиётшунос, танқидчи, таржимон ва жадид маърифатпарвари; 1930 ва 1937-йилларда қамалган, узоқ йиллар лагерда бўлган, кейинроқ тўлиқ оқланган.

Фаолият:
Ёзувчи, Олим, Филолог, Публицист
Тахаллуси:
В.М.
Ҳаёт йиллари:
1898 — 1976
Туғилган жой:
Самарқанд
Отаси:
Маҳмуд Пирмуҳамедов
Онаси:
Анвара Пирмуҳамедова

Биография

Вадуд Маҳмуд — самарқандлик адабиётшунос, танқидчи, таржимон ва жадид маърифатпарвари. Мустабид тузум даврида 1930 ва 1937-йилларда қамалиб, узоқ йиллар лагерда бўлган, кейинроқ тўлиқ оқланган. У 1898-йилда Самарқанд округи Юқори Дарғом туманидаги Тойлоқ қишлоғида дунёга келган (айрим манбаларда туғилган йили 1897 деб кўрсатилади). Отаси Маҳмуд Пирмуҳаммад имом бўлиб, 1905-йилда вафот этган; онаси Анбара уй ишлари ва фарзандлар тарбияси билан банд бўлган.

Дастлабки таълимни Самарқанддаги Абдуқодир Шакурий мактабида олди; 1917–1918-йилларда Уфанинг Олия мадрасасида, 1918-йилда эса Самарқанд педкурсида ўқиди. 1925–1926-йилларда Москвада, В. Брюсов номидаги Олий адабиёт институтида билим олди; 1923-йилда Тошкентдаги Ўрта Осиё давлат университети иқтисод факултетига эркин тингловчи сифатида қатнаган.

1919–1925-йилларда ўқитувчи бўлиб ишлади, Самарқанд ва Жиззахнинг маориф бошқармаларида хизмат қилди. Тожикистон давлат нашриётида таржимон ва дарслик тузувчиси (1926–1929) бўлган, бир вақтнинг ўзида «Маориф ва ўқитувчи» журналида муҳаррир ёрдамчиси (1926–1927) вазифасини ҳам бажарган. Адабиётга Самарқанд адабий муҳити орқали кирган: тарбиясида Садриддин Айний, Абдурауф Фитрат, Ҳожи Муин, Тамҳид Самарқандий, Васлии ва Сиддиқий Ажзий каби шоирлар ҳамда муҳаррирлар, шунингдек Маҳмудхўжа Беҳбудий билан Абдуқодир Шакурий сингари муаллимлар иштирок этган.

У танқидий ва публитсистик ёзувларини «Ер юзи», «Зарафшон», «Туркистон», «Инқилоб», «Камбағаллар товуши» ҳамда «Маориф ва ўқитувчи» саҳифаларида мунтазам эълон қилган. Имзолари турлича: «В.М.», «Вов», «Вадуд Маҳмуд ўғли», «Вадуд Маҳмудий». Классик Шарқ адабиёти ва ўша даврдаги адабий жараён хусусида «Фузулий Бағдодий» ва «Алишер Навоий» (иккаласи 1925), «Адабий танқидга бир назар» ҳамда «Турк шоири Ажзий» (иккаласи 1924), «Ҳинд ихтилолчилари» ва «Чўлпоннинг «Булоқлар»и» (иккаласи 1923) каби бир қанча мақола ёзган.

1930-йил 17-августда уйида тинтув бўлиб, ҳибсга олинди. Унга миллийчилик, аксилинқилобий ташкилот фаолияти ҳақида хабар бермаслик ва баҳоийлик билан шуғулланиш айблари қўйилган. 1931-йил 3-октабрда ОГПУ қошидаги махсус кенгаш уни уч йил меҳнат тузатиш лагерида бўлишга ва яна уч йил Қозоғистонда ишлашга маҳкум этди; Тошкентда сақланганидан сўнг у Олма-Отага сургун қилинди. У сургундан 1936-йил охири ёки 1937-йил бошларида қайтди, аммо 1937-йилнинг 18-августида яна ҳибсга олинди — бу сафар «Миллий иттиҳод»нинг фаол аъзоси сифатида — ва Архангелск вилоятидаги Каргопол лагерига 10 йилга жўнатилди. 1944-йилда лагерда баҳоийликни тарғиб қилганликда айбланиб, яна 10 йилга ҳукм қилинди.

Озодликка чиққан санаси манбаларда ҳар хил кўрсатилади (1954 ёки 1959). Кейинчалик оқланган: бир манбада 1960-йилда тўлиқ оқлангани ёзилади, бошқасида 1959, 1961 ва 1963-йиллардаги қайта кўришлар қайд этилган. Оқлангач Тожикистонга кўчиб, Тожикистон Фанлар академияси ҳузуридаги Рудакий номли Тил ва адабиёт институти билан ҳамкорлик қилган: илмий ходим сифатида «Фарҳанги забони тожики» луғатини тузишда қатнашган, мумтоз Шарқ шеъриятини тадқиқ этган ва хотиралар ёзган. Вадуд Маҳмуд 1976-йилда вафот этган (баъзи манбаларда 1975).

Таълим

Карьера

Ҳаёт йўли

  1. 1898
    Туғилган

    Самарқанд округидаги Тойлоқ қишлоғида.

  2. 1917–1918
    Уфадаги Олия мадрасаси

    Фитрат йўлланмаси билан ўқиган.

  3. 1919–1925
    Ўқитувчилик ва маориф

    Самарқанд ва Жиззахда ўқитувчи ҳамда маориф бошқаруви ходими.

  4. 1925–1926
    Москвада ўқиш

    В. Брюсов номидаги Олий адабиёт институтида.

  5. 1926–1929
    Нашриётда

    Тожикистон давлат нашриётида таржимон ва дарслик тузувчиси; 1926–1927-йилларда «Маориф ва ўқитувчи» журналида муҳаррир ёрдамчиси.

  6. 1923–1925
    Адабий-танқидий мақолалар

    «Чўлпоннинг «Булоқлар»и», «Алишер Навоий», «Фузулий Бағдодий» ва бошқа мақолалар.

  7. 1930
    Биринчи ҳибсга олиниш

    17-августда қамоққа олинган; 1931-йилда уч йил лагер ва уч йил Қозоғистонда ишлашга ҳукм қилинган.

  8. 1937
    Иккинчи ҳибсга олиниш

    18-августда ҳибсга олиниб, 10 йилга Каргопол лагерига юборилган; 1944-йилда яна 10 йилга ҳукм қилинган.

  9. 1950-йиллар
    Озод этилиши

    Озод этилган сана манбаларда 1954 ёки 1959 деб кўрсатилади.

  10. 1960
    Оқланиши

    Тўлиқ оқланган (манбаларда 1959–1963-йиллардаги қайта кўришлар ҳам қайд этилган).

  11. 1976
    Вафоти

    Душанбеда вафот этган (баъзи манбаларда 1975).

Асарлар

  • «Чўлпоннинг «Булоқлар»и» (1923)
    Мақола
  • «Ҳинд ихтилолчилари» (1923)
    Мақола
  • «Турк шоири Ажзий» (1924)
    Мақола
  • «Адабий танқидга бир назар» (1924)
    Мақола
  • «Алишер Навоий» (1925)
    Мақола
  • «Фузулий Бағдодий» (1925)
    Мақола
  • «Фарҳанги забони тожики»
    Луғат

    Луғатни тузишда қатнашган.

  • Устози Абдуқодир Шакурий ҳақида хотира
    Хотира
Хато топдингизми?

Хато ҳақида хабар бериш

Рўйхатдан ўтиш шарт эмас. Таҳририят текшириб, саҳифани тузатади.

Тузатиш таклиф қилиш