Асосий қисмга ўтиш
SHAXS
Зулфия
Тузатиш таклиф қилиш

Зулфия

Ўзбек шоираси, Ўзбекистон ССР халқ шоири ва Социалистик Меҳнат Қаҳрамони, «Саодат» журналининг ўттиз йилдан ортиқ бош муҳаррири; унинг номи билан қизлар учун давлат мукофоти таъсис этилган.

Фаолият:
Ёзувчи, Шоир
Ҳақиқий исми:
Зулфия Исроилова
Тахаллуси:
Зулфияхоним
Туғилган:
1 март 1915(81 ёш) ♓ — 1 август 1996
Туғилган жой:
Тошкент
Турмуш ўртоғи:
Ҳамид Олимжон
Фарзандлар:
Ҳулкар Олимжонова, Омон Олимжонов

Биография

Зулфия (тўлиқ исми Зулфия Исроилова) 1915-йил 1-мартда Тошкентда ҳунарманд оиласида туғилган. Кўплаб қўшиқ ва эртакларни ёддан биладиган онаси қизида сўзга меҳр уйғотган. 1931–1934-йилларда хотин-қизлар педагогика билим юртида ўқиган, 1935-йилда Ўзбекистон Фанлар қўмитаси қошидаги Тил ва адабиёт институти аспирантурасига кирган.

Илк шеъри 1931-йилда «Ишчи» газетасида босилган, 1932-йилда, ўн етти ёшида, «Ҳаёт варақалари» номли биринчи тўплами чиққан. Кейин «Темирой» (1934) ва «Қизлар қўшиғи» (1939) китоблари нашр этилган. 1935-йилда шоир Ҳамид Олимжонга турмушга чиққан; уларнинг қизи Ҳулкар ва ўғли Омон дунёга келган.

1938-йилдан нашриётларда ишлаган: Ёшлар ва ўсмирлар адабиёти нашриётида муҳаррир (1938–1940), Ўзбекистон давлат нашриётида бўлим мудири (1941–1950). Уруш йилларида «Уни Фарҳод дер эдилар» (1943) ва «Ҳижрон кунларида» (1944) тўпламлари чиққан. 1944-йил 3-июлда Ҳамид Олимжон автоҳалокатда ҳалок бўлган. Ундан кейин ёзилган шеърларида — «Ҳулкар» (1947) тўпламида, «Баҳор келди сени сўроқлаб» шеърида — шоира ўз жудолиги орқали урушдан катта йўқотишлар билан чиққан халқнинг дардини ифодалаган.

1940-йиллар охирида чиққан санъат ва адабиёт ҳақидаги партия қарорларидан сўнг унга «тушкун кайфият» учун таъна қилинган ва у давр мавзуларидаги шеърларга ўтган. 1950-йилдан «Ўзбекистон хотин-қизлари» (кейинроқ «Саодат») журналида бўлим мудири, 1954–1985-йилларда бош муҳаррир бўлган, 1953-йилда партияга кирган. Шеър ва публитсистик мақолаларида ўзбек аёлларининг ҳаёти ҳақида ёзган, уларнинг ҳуқуқларини ҳимоя қилган.

1950-йилларнинг иккинчи ярмида Осиё ва Африка ёзувчилари ҳаракатида қатнашган: 1956-йилда Деҳлидаги Осиё ёзувчилари конференциясида, 1957-йилда Қоҳирадаги Осиё ва Африка халқлари бирдамлиги конференциясида бўлган. Ҳиндистон, Миср ва Японияга сафарлари «Мушоира», «Ўғлим, сира бўлмайди уруш» сингари шеърларида акс этган. «Ўйлар» (1965), «Висол» (1972), «Йиллар, йиллар…» (1975) китоблари ва устози Ойбекнинг сўнгги сафарига бағишланган «Қуёшли қалам» (1970) достони ижодининг етук даврини бошлаб берган. «Хотирам синиқлари» (1974) достони ва «Камалак» туркуми учун 1976-йилда СССР Давлат мукофотини олган.

Зулфия умрининг катта қисмини Ҳамид Олимжон меросини ўрганиш ва нашр этишга бағишлаган: унинг достони асосида қўғирчоқ театри учун «Семурғ» песасини (С. Сомова билан бирга) ва «Зайнаб ва Омон» операси либреттосини ёзган. Пушкин, Лермонтов, Некрасов, Леся Украинка, Мустай Карим ва Амрита Притам асарларини ўзбек тилига таржима қилган. Ўзбекистон ССР халқ шоири (1965), Социалистик Меҳнат Қаҳрамони (1984), Ҳамза номидаги Давлат мукофоти (1970) ва Жаваҳарлал Неру номидаги халқаро мукофот (1968) лауреати.

Зулфия 1996-йил 1-августда Тошкентда вафот этган ва Чиғатой қабристонига дафн қилинган. 1999-йилда иқтидорли қизларга ҳар йили бериладиган Зулфия номидаги Давлат мукофоти таъсис этилган. Тошкентдаги кўчалардан бири унинг номи билан аталади; 2008-йилда пойтахтда шоирага ҳайкал ўрнатилган, 2017-йилда Жиззахда Ҳамид Олимжон ва Зулфия музейи очилган.

Таълим

Карьера

Мукофотлар

Ҳаёт йўли

  1. 1931
    Илк шеър

    Биринчи шеъри «Ишчи» газетасида босилган.

  2. 1931–1934
    Педагогика билим юрти

    Хотин-қизлар педагогика билим юртида ўқиган.

  3. 1932
    «Ҳаёт варақалари»

    Ўн етти ёшида биринчи шеърлар тўплами чиққан.

  4. 1935
    Аспирантура ва оила

    Тил ва адабиёт институти аспирантурасига кирган, шоир Ҳамид Олимжонга турмушга чиққан.

  5. 1938–1950
    Нашриётларда

    Ёшлар ва ўсмирлар адабиёти нашриётида муҳаррир (1938–1940), Ўзбекистон давлат нашриётида бўлим мудири (1941–1950).

  6. 1944
    Ҳамид Олимжоннинг ҳалок бўлиши

    Турмуш ўртоғи 3-июлда автоҳалокатда ҳалок бўлган; шундан кейинги шеърлари «Ҳулкар» (1947) тўпламига кирган.

  7. 1950–1985
    «Саодат» журнали

    «Ўзбекистон хотин-қизлари» (кейинроқ «Саодат») журналида бўлим мудири, 1954-йилдан бош муҳаррир.

  8. 1956–1957
    Деҳли ва Қоҳира конференциялари

    Осиё ёзувчилари (Деҳли) ва Осиё–Африка бирдамлиги (Қоҳира) конференцияларида қатнашган.

  9. 1965
    Ўзбекистон ССР халқ шоири

    Фахрий унвон берилган; ўша йили «Ўйлар» тўплами чиққан.

  10. 1976
    СССР Давлат мукофоти

    «Хотирам синиқлари» достони ва «Камалак» туркуми учун тақдирланган.

  11. 1984
    Социалистик Меҳнат Қаҳрамони

    Унвон ва Ленин ордени билан тақдирланган.

  12. 1996
    Вафоти

    1-августда Тошкентда вафот этган, Чиғатой қабристонига дафн қилинган.

Асарлар

  • «Ҳаёт варақалари» (1932)
    Шеърлар тўплами

    Шоиранинг ўн етти ёшида чиққан биринчи тўплами.

  • «Уни Фарҳод дер эдилар» (1943)
    Шеърлар тўплами

    Уруш йилларида чиққан, шоира ижодининг юксалишини бошлаб берган тўплам.

  • «Ҳижрон кунларида» (1944)
    Шеърлар тўплами

    Уруш ва айрилиқ кунлари лирикаси.

  • «Ҳулкар» (1947)
    Шеърлар тўплами

    Ҳамид Олимжоннинг ҳалок бўлишидан кейин ёзилган шеърлар кирган тўплам.

  • «Ўйлар» (1965)
    Шеърлар тўплами

    Воқеликни фалсафий идрок этиш йўлини бошлаб берган китоб.

  • «Қуёшли қалам» (1970)
    Достон

    Устози Ойбекнинг сўнгги сафарига бағишланган достон.

  • «Висол» (1972)
    Шеърлар тўплами

    Шоира ижодининг етук даври китобларидан бири.

  • «Хотирам синиқлари» (1974)
    Достон

    «Камалак» туркуми билан бирга 1976-йилда СССР Давлат мукофотига сазовор бўлган.

  • «Йиллар, йиллар…» (1975)
    Шеърлар тўплами

    1970-йиллардаги фалсафий лирикаси жамланган китоб.

  • «Зайнаб ва Омон»
    Опера либреттоси

    Ҳамид Олимжон асари асосида ёзилган опера либреттоси.

  • «Семурғ»
    Песа

    Ҳамид Олимжоннинг «Семурғ ёки Паризод ва Бунёд» достони асосида С. Сомова билан қўғирчоқ театри учун ёзилган.

Мерос

Зулфия ўттиз йилдан ортиқ республиканинг аёллар журнали «Саодат»га раҳбарлик қилган ва ўзбек аёллари ҳаётини шеърият ҳамда публитсистиканинг асосий мавзуларидан бирига айлантирган. Унинг асарлари кўплаб чет тилларга, жумладан қардош туркий халқлар тилларига таржима қилинган. 1999-йилда таъсис этилган Зулфия номидаги Давлат мукофоти ҳар йили илм-фан, адабиёт, санъат, спорт ва жамоат ишларида ўзини кўрсатган қизларга топширилади.

Давр: XX аср ўзбек совет адабиёти
  • Зулфия номидаги Давлат мукофоти таъсис этилган (1999)
  • Тошкентда Зулфияга ҳайкал ўрнатилган (2008)
  • Жиззахда Ҳамид Олимжон ва Зулфия музейи очилган (2017)
  • Ҳайкал Тошкентдаги Адиблар хиёбонига кўчирилган (2017)