Asosiy qismga o'tish
Husayn Boyqaro

Xato haqida xabar berish

Roʻyxatdan oʻtish shart emas. Tahririyat tekshirib, sahifani tuzatadi.

Husayn Boyqaro

Tarixiy shaxs

Xuroson hukmdori (1469–1506), so'nggi yirik Temuriy sulton; uning davrida Hirot Navoiy, Jomiy va Behzod ijod qilgan ilm-fan va san'at markaziga aylangan.

Faoliyat:
Tarixiy shaxs, Siyosatchi, Yozuvchi, Hukmdor, Shoir
Haqiqiy ismi:
Sulton Husayn Mirzo
Taxallusi:
Husayniy
Hayot yillari:
1438 — 1506
Otasi:
Mansur Mirzo
Onasi:
Feruza Sulton Begim
Turmush o'rtog'i:
Bega Sulton Begim
Farzandlar:
Badiuzzamon Mirzo, Shohg'arib Mirzo, Muzaffar Husayn Mirzo, Abulhasan Mirzo, Muhammad Muhsin Mirzo, Abu Turob Mirzo, Muhammad Husayn Mirzo, Faridun Husayn Mirzo, Haydar Muhammad Mirzo, Muhammad Ma'sum Mirzo, Farrux Husayn Mirzo, Ibrohim Husayn Mirzo, Ibn Husayn Mirzo, Muhammad Qosim Mirzo, Afrosiyob Mirzo, Ma'sum Ali Mirzo, Sulton Jahongir Mirzo, Jahongir Husayn Mirzo

Biografiya

Sulton Husayn Boyqaro (Husayn Mirzo) — Xuroson hukmdori (1469–1506), Hirotni fan, adabiyot va san'at markaziga aylantirgan so'nggi yirik Temuriy sulton. U «Husayniy» taxallusi bilan turkiy tilda she'rlar ham yozgan.

Husayn 1438-yil iyul oyida (hijriy 842, muharram) Hirot yaqinidagi Davlatxona saroyida tug'ilgan. Otasi G'iyosiddin Mansur Boyqaro Mirzo Amir Temurning ikkinchi o'g'li Umarshayxning nabirasi edi; onasi Feruza begim ona tomondan Temur avlodiga, ya'ni Miranshoh Mirzo naslidan qo'shilgan. Shu sababli Bobur uni «Karim ut-tarafayn» — ikki tomondan ham Temurga bog'langan, deb atagan. Otasi 1445-yilda vafot etgach, maktabda o'qigan va o'sha yerda yosh Alisher bilan do'stlashgan.

1452-yilda Hirot hukmdori Abulqosim Bobur saroyiga xizmatga kirgan. 1457-yilda Boburning vafotidan keyin Marv hukmdori Sanjar Mirzo xizmatiga o'tgan va uning qizi Beka Sultonga uylangan, ammo qaynota bilan munosabati buzilib, saroydan ketishga majbur bo'lgan. O'n yildan ortiq Xorazm, Xuroson, Astrobod, Mozandaron va Jurjon oralig'ida kezib, Temuriy shahzodalarning taxt uchun urushlarida qatnashgan. Abu Said Mirzo halok bo'lgach, 1469-yil 24-martda Hirotga tantana bilan kirib, shu kuni Jome masjidida uning nomiga xutba o'qilgan.

Manbalarda u jasur, adolatli va tadbirkor hukmdor sifatida tasvirlanadi; uning davrida Xuroson aholisi nisbatan tinch va farovon yashagan. Vaziri Alisher Navoiy sa'y-harakati bilan sug' inshootlari, madrasa, masjid, karvonsaroy, ribot, ko'prik va boshqa qurilishlar ko'paygan. Husayn Boyqaro G'ozargoh yaqinida o'z nomi bilan madrasa, Hirot tashqarisida «Bog'i bayt ul-imon» va «Bog'i xamsa oroyi» bog'larini qurdirgan; o'g'li Badiuzzamon nomidagi «Madrasayi Badia» ham shu davr obidasi. Xondamirning yozishicha, Xurosonda qirqqa yaqin yirik bino shu yillarda paydo bo'lgan.

Saroyda Abdurahmon Jomiy, Alisher Navoiy, rassom Kamoliddin Behzod, musiqashunoslar, xattotlar va naqqoshlar ijod qilgan. Navoiyning aytishicha, sulton turkiy tilning obro'si uchun alohida farmon bergan: arab va fors tillari ustun qo'yilgan muhitda yozuvda turkiy tilni qo'llashga ruxsat bergan. Navoiy «Majolis un-nafois»da uning she'rlari ko'p va devoni tartibga solinganini ta'kidlaydi.

Hukmronligining oxirida mamlakat o'g'illarning mulk talashishi bilan bog'liq g'alayonlar bilan o'tgan. 1506-yil bahorida kasal bo'lishiga qaramay, Muhammad Shayboniyxonga qarshi Movarounnahrga yo'l olgan, Bobo Ilohiy mavzeida ahvoli og'irlashib, yurishni to'xtatgan. U 1506-yil may oyida 69 yoshida Bobo Ilohiyda vafot etgan; ko'p manbalarda sana 4-may, Ziyouz.uz maqolasida 5-may deb ko'rsatiladi. Ortidan Badiuzzamon va Muzaffar Husayn taxt uchun kurashdi, tez orada Hirotni Shayboniyxon egalladi.

Karyera

Hayot yo'li

  1. 1438
    Tug'ilishi

    Hirot yaqinidagi Davlatxona saroyida tug'ilgan.

  2. 1452
    Hirot saroyida xizmat

    Abulqosim Bobur saroyiga xizmatga kirgan.

  3. 1457–1469
    Sarson-sargardonlik yillari

    Marv, Xorazm, Xuroson, Astrobod, Mozandaron va Jurjon oralig'ida kezib, taxt uchun urushlarda qatnashgan.

  4. 1469
    Hirot taxtiga chiqishi

    24-martda Hirotga kirib, Jome masjidida uning nomiga xutba o'qilgan.

  5. 1469–1506
    Hirotning gullagan davri

    Navoiy, Jomiy, Behzod saroyda ijod etgan; ko'plab qurilishlar bunyod etilgan.

  6. 1506
    Vafoti

    Shayboniyxonga qarshi yurish chog'ida Bobo Ilohiyda 69 yoshida vafot etgan.

Asarlari

  • Devon (turkiy she'rlar, «Husayniy» taxallusi bilan)

    Navoiy «Majolis un-nafois»da devon tartibga solinganini yozgan.

Xato topdingizmi?

Xato haqida xabar berish

Roʻyxatdan oʻtish shart emas. Tahririyat tekshirib, sahifani tuzatadi.

Tuzatish taklif qilish