G'ayratiy

G'ayratiy (haqiqiy ismi Abdurahim Abdullayev) 1902-yil 15-fevralda (eski uslubda 2-fevral) Toshkentning Degrez mahallasida hunarmand oilasida tug'ilgan. Onasi erta vafot etgan, bolaga qo'shni ayol Oyimxon qarab, unga savod o'rgatgan. «G'ayratiy» taxallusini unga Toshkent shoirlaridan Hislat eshon bergani aytiladi.

Abdurahim eski usuldagi maktabda va madrasada (1915–1916-yillarda) o'qigan, Navoiy, Muqimiy va Furqat she'riyati bilan shu yillarda tanishgan. So'ng «Namuna» maktabida (1917–1918) va o'qituvchilar tayyorlash kursida (1918–1919) tahsil olgan, Toshkentdagi to'liqsiz o'rta maktabda o'qituvchilik qilgan. Ilk she'ri 1921-yilda bosilgan. 1926-yilda Bokuga borib, o'qituvchilar seminariyasida o'qigan, u yerda ozarbayjon shoirlari bilan tanishgan.

Birinchi to'plami — «Erk tovushi» 1927-yilda chiqdi, undan keyin «Yashash taronalari», «Temp», «Olov tanlar», «Sevgi», «Oltin yoshlik» kabi she'riy kitoblar, «Qutulish», «Hashar», «Qora yuraklar» singari hikoyalar to'plamlari nashr etildi. O'ttizinchi yillarda shoir uyg'ur xalqining og'ir o'tmishiga bag'ishlangan «Onamga xat» (1935) va «Jinasta» (1937) dostonlari bilan tanildi. Ishlagan joylari orasida zavod adabiyot to'garagi, O'zbekiston davlat nashriyoti (muharrir) va Navoiy nomidagi opera va balet teatri (adabiy xodim) bor.

Ikkinchi jahon urushi yillarida G'ayratiy millatchilikda ayblangan va Yozuvchilar uyushmasidan chiqarilgan, bu uning keyingi ijodiga salbiy ta'sir ko'rsatgan. Oqlanish uchun u Hamza, Furqat va Zavqiyga bag'ishlangan «O'lmas qo'shiq», «Shoir», «G'urbatda Furqat», «Bizning Hamza» dostonlarini yozgan. Urushdan keyin asosiy e'tiborini bolalar adabiyotiga qaratgan: «Yo'qolgan bola», «Toshsoqa kanali» dostonlari, «Unutilmas kunlar», «Rustamning sarguzashti» qissalari, «Omon», «Qanotli do'stlar», «O'rmonda» kabi sahna asarlari respublika qo'g'irchoq teatrlarida qo'yilgan.

1946-yildan umrining oxirigacha o'quvchilar saroyida adabiyot to'garagiga rahbarlik qilgan. Bu to'garakdan Erkin Vohidov, Xayriddin Saloh, Yusuf Shomansur, Anvar Eshonov, Tamilla Qosimova kabi keyinchalik tanilgan shoir va yozuvchilar chiqqan.

1972-yilda G'ayratiyga O'zbekiston SSR xalq shoiri unvoni berilgan. Shoir 1976-yil 22-yanvarda Toshkentda vafot etgan.