Асосий қисмга ўтиш
Ҳусайн Бойқаро

Хато ҳақида хабар бериш

Рўйхатдан ўтиш шарт эмас. Таҳририят текшириб, саҳифани тузатади.

Ҳусайн Бойқаро

Тарихий шахс

Хуросон ҳукмдори (1469–1506), сўнгги йирик Темурий султон; унинг даврида Ҳирот Навоий, Жомий ва Беҳзод ижод қилган илм-фан ва санъат марказига айланган.

Фаолият:
Тарихий шахс, Сиёсатчи, Ёзувчи, Ҳукмдор, Шоир
Ҳақиқий исми:
Султон Ҳусайн Мирзо
Тахаллуси:
Ҳусайний
Ҳаёт йиллари:
1438 — 1506
Отаси:
Мансур Мирзо
Онаси:
Феруза Султон Бегим
Турмуш ўртоғи:
Бега Султон Бегим
Фарзандлар:
Бадиуззамон Мирзо, Шоҳғариб Мирзо, Музаффар Ҳусайн Мирзо, Абулҳасан Мирзо, Муҳаммад Муҳсин Мирзо, Абу Туроб Мирзо, Муҳаммад Ҳусайн Мирзо, Фаридун Ҳусайн Мирзо, Ҳайдар Муҳаммад Мирзо, Муҳаммад Маъсум Мирзо, Фаррух Ҳусайн Мирзо, Иброҳим Ҳусайн Мирзо, Ибн Ҳусайн Мирзо, Муҳаммад Қосим Мирзо, Афросиёб Мирзо, Маъсум Али Мирзо, Султон Жаҳонгир Мирзо, Жаҳонгир Ҳусайн Мирзо

Биография

Султон Ҳусайн Бойқаро (Ҳусайн Мирзо) — Хуросон ҳукмдори (1469–1506), Ҳиротни фан, адабиёт ва санъат марказига айлантирган сўнгги йирик Темурий султон. У «Ҳусайний» тахаллуси билан туркий тилда шеърлар ҳам ёзган.

Ҳусайн 1438-йил июл ойида (ҳижрий 842, муҳаррам) Ҳирот яқинидаги Давлатхона саройида туғилган. Отаси Ғиёсиддин Мансур Бойқаро Мирзо Амир Темурнинг иккинчи ўғли Умаршайхнинг набираси эди; онаси Феруза бегим она томондан Темур авлодига, яъни Мираншоҳ Мирзо наслидан қўшилган. Шу сабабли Бобур уни «Карим ут-тарафайн» — икки томондан ҳам Темурга боғланган, деб атаган. Отаси 1445-йилда вафот этгач, мактабда ўқиган ва ўша ерда ёш Алишер билан дўстлашган.

1452-йилда Ҳирот ҳукмдори Абулқосим Бобур саройига хизматга кирган. 1457-йилда Бобурнинг вафотидан кейин Марв ҳукмдори Санжар Мирзо хизматига ўтган ва унинг қизи Бека Султонга уйланган, аммо қайнота билан муносабати бузилиб, саройдан кетишга мажбур бўлган. Ўн йилдан ортиқ Хоразм, Хуросон, Астробод, Мозандарон ва Журжон оралиғида кезиб, Темурий шаҳзодаларнинг тахт учун урушларида қатнашган. Абу Саид Мирзо ҳалок бўлгач, 1469-йил 24-мартда Ҳиротга тантана билан кириб, шу куни Жоме масжидида унинг номига хутба ўқилган.

Манбаларда у жасур, адолатли ва тадбиркор ҳукмдор сифатида тасвирланади; унинг даврида Хуросон аҳолиси нисбатан тинч ва фаровон яшаган. Вазири Алишер Навоий саъй-ҳаракати билан суғ иншоотлари, мадраса, масжид, карвонсарой, рибот, кўприк ва бошқа қурилишлар кўпайган. Ҳусайн Бойқаро Ғозаргоҳ яқинида ўз номи билан мадраса, Ҳирот ташқарисида «Боғи байт ул-имон» ва «Боғи хамса оройи» боғларини қурдирган; ўғли Бадиуззамон номидаги «Мадрасайи Бадиа» ҳам шу давр обидаси. Хондамирнинг ёзишича, Хуросонда қирққа яқин йирик бино шу йилларда пайдо бўлган.

Саройда Абдураҳмон Жомий, Алишер Навоий, рассом Камолиддин Беҳзод, мусиқашунослар, хаттотлар ва наққошлар ижод қилган. Навоийнинг айтишича, султон туркий тилнинг обрўси учун алоҳида фармон берган: араб ва форс тиллари устун қўйилган муҳитда ёзувда туркий тилни қўллашга рухсат берган. Навоий «Мажолис ун-нафоис»да унинг шеърлари кўп ва девони тартибга солинганини таъкидлайди.

Ҳукмронлигининг охирида мамлакат ўғилларнинг мулк талашиши билан боғлиқ ғалаёнлар билан ўтган. 1506-йил баҳорида касал бўлишига қарамай, Муҳаммад Шайбонийхонга қарши Мовароуннаҳрга йўл олган, Бобо Илоҳий мавзеида аҳволи оғирлашиб, юришни тўхтатган. У 1506-йил май ойида 69 ёшида Бобо Илоҳийда вафот этган; кўп манбаларда сана 4-май, Ziyouz.uz мақоласида 5-май деб кўрсатилади. Ортидан Бадиуззамон ва Музаффар Ҳусайн тахт учун курашди, тез орада Ҳиротни Шайбонийхон эгаллади.

Карьера

Ҳаёт йўли

  1. 1438
    Туғилиши

    Ҳирот яқинидаги Давлатхона саройида туғилган.

  2. 1452
    Ҳирот саройида хизмат

    Абулқосим Бобур саройига хизматга кирган.

  3. 1457–1469
    Сарсон-саргардонлик йиллари

    Марв, Хоразм, Хуросон, Астробод, Мозандарон ва Журжон оралиғида кезиб, тахт учун урушларда қатнашган.

  4. 1469
    Ҳирот тахтига чиқиши

    24-мартда Ҳиротга кириб, Жоме масжидида унинг номига хутба ўқилган.

  5. 1469–1506
    Ҳиротнинг гуллаган даври

    Навоий, Жомий, Беҳзод саройда ижод этган; кўплаб қурилишлар бунёд этилган.

  6. 1506
    Вафоти

    Шайбонийхонга қарши юриш чоғида Бобо Илоҳийда 69 ёшида вафот этган.

Асарлари

  • Девон (туркий шеърлар, «Ҳусайний» тахаллуси билан)

    Навоий «Мажолис ун-нафоис»да девон тартибга солинганини ёзган.

Хато топдингизми?

Хато ҳақида хабар бериш

Рўйхатдан ўтиш шарт эмас. Таҳририят текшириб, саҳифани тузатади.

Тузатиш таклиф қилиш
Ҳусайн Бойқаро (1438–1506) — Тарихий шахс | Shaxs.uz