Ibrohim G'afurov
O'zbek adabiyotshunosi, yozuvchi va tarjimon, Joysning «Uliss» romanini o'zbek tiliga o'girgan, «Milliy tiklanish» partiyasi rahbarlaridan biri, O'zbekiston Qahramoni.
Biografiya
Ibrohim Usmonovich G'afurov 1937-yil 27-dekabrda Toshkentda hunarmand oilasida tug'ilgan. Maktabni bitirgach, 1956–1961-yillarda Toshkent davlat universiteti (hozirgi O'zbekiston Milliy universiteti) filologiya fakultetida o'qigan.
Mehnat yo'lini 1961-yilda Davlat badiiy adabiyot nashriyotida muharrir sifatida boshlagan; keyinchalik shu nashriyotning (G'afur G'ulom nomidagi Adabiyot va san'at nashriyoti) tahririyat mudiri va bosh muharrir o'rinbosari bo'lgan. 1982–1995-yillarda «O'zbekiston adabiyoti va san'ati» gazetasida bosh muharrir o'rinbosari lavozimida ishlagan. 1973-yilda filologiya fanlari nomzodi ilmiy darajasini olgan.
Adabiy tanqidchi sifatida «Go'zallikning olmos qirralari» (1964), «Joziba» (1970), «Yonar so'z» (1973), «Yurak — alanga» (1980), «Lirikaning yuragi» (1982), «O'ttiz yilning izhori» (1987) kabi kitoblarini nashr ettirgan. Ularda Usmon Nosir, Mirtemir, Maqsud Shayxzoda, Said Ahmad va boshqa ijodkorlar asarlari tahlil qilingan. Keyingi yillarda she'riy nasr, esse va hikoyalar yozgan, «Dil erkinligi» (1998) to'plamini chop ettirgan.
Tarjimon sifatida Mopassanning «Azizim», Dostoyevskiyning «Jinoyat va jazo», «Telba», «Qimorboz», Xemingueyning «Chol va dengiz», «Alvido, qurol», Aytmatovning «Qiyomat», Markesning «Buzrukning kuzi» asarlarini o'zbek tiliga o'girgan. Eng mashhur tarjimasi — Jeyms Joysning «Uliss» romani.
1995-yilda «Milliy tiklanish» demokratik partiyasi tuzilgach, uning birinchi raisi o'rinbosari va partiya gazetasining bosh muharriri bo'lgan, 1996-yildan Markaziy Kengash raisi lavozimida ishlagan. Oliy Majlisning deputati bo'lib, partiya fraksiyasiga rahbarlik qilgan. Keyinchalik O'zbekiston Milliy universitetida va O'zbekiston davlat jahon tillari universitetida dars bergan.
1995-yilda «Do'stlik», 2007-yilda «Mehnat shuhrati» ordenlari bilan taqdirlangan, 2017-yilda unga O'zbekiston Respublikasida xizmat ko'rsatgan san'at arbobi unvoni berilgan. 2021-yil 24-avgustdagi Prezident farmoni bilan «O'zbekiston Qahramoni» unvoniga sazovor bo'lgan.
Ibrohim G'afurov 2026-yil 6-iyunda 88 yoshida vafot etgan; bu haqda O'zbekiston Yozuvchilar uyushmasi xabar bergan.
Ta'lim
- O'zbekiston Milliy universitetiOliygoh · Toshkent · 1956–1961 · Filologiya fakulteti
Karyera
- O'zbekiston Yozuvchilar uyushmasiA'zo · Toshkent
- G'afur G'ulom nomidagi Adabiyot va san'at nashriyotiMuharrir, tahririyat mudiri, bosh muharrir o'rinbosari · Toshkent · 1961–1982
- O'zbekiston Respublikasi Oliy MajlisiDeputat · Toshkent · 1999–2004
- «O'zbekiston adabiyoti va san'ati» gazetasiBosh muharrir o'rinbosari · Toshkent · 1982–1995
- «Milliy tiklanish» demokratik partiyasiBirinchi raisi o'rinbosari, 1996-yildan Markaziy Kengash raisi; partiya gazetasining bosh muharriri · Toshkent · 1995–…
Mukofotlar
O'zbekiston Qahramoni2021 · O'zbekiston
O'zbekiston san'at arbobi2017 · O'zbekiston
Mehnat shuhrati ordeni2007 · O'zbekiston
«Do'stlik» ordeni1995 · O'zbekiston
Hayot yo'li
- 1937Tug'ilishi
Toshkentda hunarmand oilasida dunyoga kelgan.
- 1956–1961Toshkent davlat universiteti
Filologiya fakultetida o'qigan.
- 1961–1982Davlat badiiy adabiyot nashriyoti
Kichik muharrirlikdan boshlab tahririyat mudiri va bosh muharrir o'rinbosarigacha ishlagan.
- 1973Ilmiy daraja
Filologiya fanlari nomzodi darajasini olgan.
- 1982–1995«O'zbekiston adabiyoti va san'ati» gazetasi
Bosh muharrir o'rinbosari bo'lgan.
- 1995«Milliy tiklanish» partiyasi
Partiya tuzilgach, uning birinchi raisi o'rinbosari va gazetasining bosh muharriri bo'lgan; «Do'stlik» ordeni bilan taqdirlangan.
- 1996Partiya Markaziy Kengashi raisi
«Milliy tiklanish» demokratik partiyasi Markaziy Kengashiga rahbarlik qila boshlagan.
- 1999–2004Oliy Majlis deputati
Ikkinchi chaqiriq Oliy Majlis deputati bo'lgan.
- 2007«Mehnat shuhrati» ordeni
Ushbu orden bilan mukofotlangan.
- 2017Xizmat ko'rsatgan san'at arbobi
O'zbekiston Respublikasida xizmat ko'rsatgan san'at arbobi unvoni berilgan.
- 2021O'zbekiston Qahramoni
24-avgustdagi Prezident farmoni bilan «O'zbekiston Qahramoni» unvoniga sazovor bo'lgan.
- 2026Vafoti
6-iyunda 88 yoshida vafot etgan.
Kitoblar
- «Go'zallikning olmos qirralari»1964 · Adabiy-tanqidiy kitob
Adabiy o'ylar to'plami; Toshkentda chop etilgan.
- «Joziba»1970 · Adabiy-tanqidiy maqolalar
Adabiy-tanqidiy maqolalar to'plami.
- «Yonar so'z»1973 · Adabiy-tanqidiy maqolalar
Adabiy-tanqidiy maqolalar to'plami.
- «Yurak — alanga»1980 · Adabiy-tanqidiy maqolalar
Adabiy-tanqidiy maqolalar to'plami.
- «Prozaning shoiri. Said Ahmad mahorati»1981 · Adabiy tadqiqot
Yozuvchi Said Ahmadning ijodiga bag'ishlangan kitob.
- «Lirikaning yuragi»1982 · Adabiy-tanqidiy maqolalar
She'riyat haqidagi maqolalar to'plami.
- «She'riyat — izlanish demak»1984 · Adabiy-tanqidiy ocherk
She'riyat izlanishlari haqidagi ocherk.
- «O'ttiz yilning izhori»1987 · Adabiy-tanqidiy kitob
Adabiy jarayon haqidagi ilmiy-tanqidiy risola.
- «Dil erkinligi»1998 · She'rlar, hikoyalar, qissalar
Badiiy asarlar to'plami.
- «Hayo — xaloskor»2006 · Tanlangan asarlar
She'rlar va ocherklardan iborat saylanma.
Asarlar
- Mopassan, «Azizim»Tarjima
Mopassan romanining o'zbekcha tarjimasi; Ibrohim G'afurovning jahon adabiyotidan qilgan ilk yirik tarjimalaridan biri.
- Dostoyevskiy, «Jinoyat va jazo»Tarjima
Rus adibi romanining o'zbekcha tarjimasi.
- Dostoyevskiy, «Telba»Tarjima
Dostoyevskiy romanining o'zbekcha tarjimasi.
- Dostoyevskiy, «Qimorboz»Tarjima
Dostoyevskiy qissasining o'zbekcha tarjimasi.
- Xeminguey, «Chol va dengiz»Tarjima
Xemingueyning mashhur qissasi o'zbek tilida.
- Xeminguey, «Alvido, qurol»Tarjima
Xemingueyning romani o'zbek tilida.
- Aytmatov, «Qiyomat»Tarjima
Chingiz Aytmatov romanining o'zbekcha tarjimasi.
- Markes, «Buzrukning kuzi»Tarjima
Gabriel Garsia Markes romanining o'zbekcha tarjimasi.
- Joys, «Uliss»Tarjima
Jeyms Joys romanining o'zbek tiliga o'girilishi; tarjimonning eng mashhur ishi hisoblanadi.