Биография
Иброҳим Усмонович Ғафуров 1937-йил 27-декабрда Тошкентда ҳунарманд оиласида туғилган. Мактабни битиргач, 1956–1961-йилларда Тошкент давлат университети (ҳозирги Ўзбекистон Миллий университети) филология факултетида ўқиган.
Меҳнат йўлини 1961-йилда Давлат бадиий адабиёт нашриётида муҳаррир сифатида бошлаган; кейинчалик шу нашриётнинг (Ғафур Ғулом номидаги Адабиёт ва санъат нашриёти) таҳририят мудири ва бош муҳаррир ўринбосари бўлган. 1982–1995-йилларда «Ўзбекистон адабиёти ва санъати» газетасида бош муҳаррир ўринбосари лавозимида ишлаган. 1973-йилда филология фанлари номзоди илмий даражасини олган.
Адабий танқидчи сифатида «Гўзалликнинг олмос қирралари» (1964), «Жозиба» (1970), «Ёнар сўз» (1973), «Юрак — аланга» (1980), «Лириканинг юраги» (1982), «Ўттиз йилнинг изҳори» (1987) каби китобларини нашр эттирган. Уларда Усмон Носир, Миртемир, Мақсуд Шайхзода, Саид Аҳмад ва бошқа ижодкорлар асарлари таҳлил қилинган. Кейинги йилларда шеърий наср, эссе ва ҳикоялар ёзган, «Дил эркинлиги» (1998) тўпламини чоп эттирган.
Таржимон сифатида Мопассаннинг «Азизим», Достоевскийнинг «Жиноят ва жазо», «Телба», «Қиморбоз», Хемингуэйнинг «Чол ва денгиз», «Алвидо, қурол», Айтматовнинг «Қиёмат», Маркеснинг «Бузрукнинг кузи» асарларини ўзбек тилига ўгирган. Энг машҳур таржимаси — Жеймс Жойснинг «Улисс» романи.
1995-йилда «Миллий тикланиш» демократик партияси тузилгач, унинг биринчи раиси ўринбосари ва партия газетасининг бош муҳаррири бўлган, 1996-йилдан Марказий Кенгаш раиси лавозимида ишлаган. Олий Мажлиснинг депутати бўлиб, партия фракциясига раҳбарлик қилган. Кейинчалик Ўзбекистон Миллий университетида ва Ўзбекистон давлат жаҳон тиллари университетида дарс берган.
1995-йилда «Дўстлик», 2007-йилда «Меҳнат шуҳрати» орденлари билан тақдирланган, 2017-йилда унга Ўзбекистон Республикасида хизмат кўрсатган санъат арбоби унвони берилган. 2021-йил 24-августдаги Президент фармони билан «Ўзбекистон Қаҳрамони» унвонига сазовор бўлган.
Иброҳим Ғафуров 2026-йил 6-июнда 88 ёшида вафот этган; бу ҳақда Ўзбекистон Ёзувчилар уюшмаси хабар берган.
Таълим
- Ўзбекистон Миллий университетиОлийгоҳ · Тошкент · 1956–1961 · Филология факултети
Карьера
- Ўзбекистон Ёзувчилар уюшмасиАъзо · Тошкент
- Ғафур Ғулом номидаги Адабиёт ва санъат нашриётиМуҳаррир, таҳририят мудири, бош муҳаррир ўринбосари · Тошкент · 1961–1982
- Ўзбекистон Республикаси Олий МажлисиДепутат · Тошкент · 1999–2004
- «Ўзбекистон адабиёти ва санъати» газетасиБош муҳаррир ўринбосари · Тошкент · 1982–1995
- «Миллий тикланиш» демократик партиясиБиринчи раиси ўринбосари, 1996-йилдан Марказий Кенгаш раиси; партия газетасининг бош муҳаррири · Тошкент · 1995–…
Мукофотлар
Ўзбекистон Қаҳрамони2021 · Ўзбекистон
Ўзбекистон санъат арбоби2017 · Ўзбекистон
Меҳнат шуҳрати ордени2007 · Ўзбекистон
«Дўстлик» ордени1995 · Ўзбекистон
Ҳаёт йўли
- 1937Туғилиши
Тошкентда ҳунарманд оиласида дунёга келган.
- 1956–1961Тошкент давлат университети
Филология факултетида ўқиган.
- 1961–1982Давлат бадиий адабиёт нашриёти
Кичик муҳаррирликдан бошлаб таҳририят мудири ва бош муҳаррир ўринбосаригача ишлаган.
- 1973Илмий даража
Филология фанлари номзоди даражасини олган.
- 1982–1995«Ўзбекистон адабиёти ва санъати» газетаси
Бош муҳаррир ўринбосари бўлган.
- 1995«Миллий тикланиш» партияси
Партия тузилгач, унинг биринчи раиси ўринбосари ва газетасининг бош муҳаррири бўлган; «Дўстлик» ордени билан тақдирланган.
- 1996Партия Марказий Кенгаши раиси
«Миллий тикланиш» демократик партияси Марказий Кенгашига раҳбарлик қила бошлаган.
- 1999–2004Олий Мажлис депутати
Иккинчи чақириқ Олий Мажлис депутати бўлган.
- 2007«Меҳнат шуҳрати» ордени
Ушбу орден билан мукофотланган.
- 2017Хизмат кўрсатган санъат арбоби
Ўзбекистон Республикасида хизмат кўрсатган санъат арбоби унвони берилган.
- 2021Ўзбекистон Қаҳрамони
24-августдаги Президент фармони билан «Ўзбекистон Қаҳрамони» унвонига сазовор бўлган.
- 2026Вафоти
6-июнда 88 ёшида вафот этган.
Китоблар
- «Гўзалликнинг олмос қирралари»1964 · Адабий-танқидий китоб
Адабий ўйлар тўплами; Тошкентда чоп этилган.
- «Жозиба»1970 · Адабий-танқидий мақолалар
Адабий-танқидий мақолалар тўплами.
- «Ёнар сўз»1973 · Адабий-танқидий мақолалар
Адабий-танқидий мақолалар тўплами.
- «Юрак — аланга»1980 · Адабий-танқидий мақолалар
Адабий-танқидий мақолалар тўплами.
- «Прозанинг шоири. Саид Аҳмад маҳорати»1981 · Адабий тадқиқот
Ёзувчи Саид Аҳмаднинг ижодига бағишланган китоб.
- «Лириканинг юраги»1982 · Адабий-танқидий мақолалар
Шеърият ҳақидаги мақолалар тўплами.
- «Шеърият — изланиш демак»1984 · Адабий-танқидий очерк
Шеърият изланишлари ҳақидаги очерк.
- «Ўттиз йилнинг изҳори»1987 · Адабий-танқидий китоб
Адабий жараён ҳақидаги илмий-танқидий рисола.
- «Дил эркинлиги»1998 · Шеърлар, ҳикоялар, қиссалар
Бадиий асарлар тўплами.
- «Ҳаё — халоскор»2006 · Танланган асарлар
Шеърлар ва очерклардан иборат сайланма.
Асарлар
- Мопассан, «Азизим»Таржима
Мопассан романининг ўзбекча таржимаси; Иброҳим Ғафуровнинг жаҳон адабиётидан қилган илк йирик таржималаридан бири.
- Достоевский, «Жиноят ва жазо»Таржима
Рус адиби романининг ўзбекча таржимаси.
- Достоевский, «Телба»Таржима
Достоевский романининг ўзбекча таржимаси.
- Достоевский, «Қиморбоз»Таржима
Достоевский қиссасининг ўзбекча таржимаси.
- Хемингуэй, «Чол ва денгиз»Таржима
Хемингуэйнинг машҳур қиссаси ўзбек тилида.
- Хемингуэй, «Алвидо, қурол»Таржима
Хемингуэйнинг романи ўзбек тилида.
- Айтматов, «Қиёмат»Таржима
Чингиз Айтматов романининг ўзбекча таржимаси.
- Маркес, «Бузрукнинг кузи»Таржима
Габриэл Гарсиа Маркес романининг ўзбекча таржимаси.
- Жойс, «Улисс»Таржима
Жеймс Жойс романининг ўзбек тилига ўгирилиши; таржимоннинг энг машҳур иши ҳисобланади.