Ibrohim Mo'minov

Ibrohim Mo'minov 1908-yil 7-noyabrda Buxoro amirligi tarkibidagi Shofirkon tumanining Tezguzar qishlog'ida, savdo bilan shug'ullangan Abdulmo'min Fayzullabayev oilasida tug'ilgan. Onasi Mag'firat qishloqda qizlar uchun maktab ochgan. U avval eski usuldagi maktabda o'qigan, 1920-yildan keyin sovet maktabida tahsil olgan, 1922–1927-yillarda Buxorodagi Maorif institutida o'qigan va 1925-yildan maktabda dars bergan.

1927-yilda Samarqandga ko'chib o'tib, 1931-yilda O'zbek pedagogika akademiyasining ijtimoiy-iqtisod fakultetini «tarixchi, faylasuf» ixtisosligi bo'yicha tamomlagan. Ustozlari orasida sharqshunos V. L. Vyatkin, Sadriddin Ayniy va Abdurauf Fitrat bor edi. 1931-yildan Samarqandda dars bergan; 1933-yilda akademiya O'zbekiston davlat universitetiga aylantirilgach, qo'shma adabiyot fakulteti dekani, 1933–1935-yillarda tarix fakulteti dekani bo'lgan, falsafa kafedrasini 1941-yilgacha va 1944–1955-yillarda boshqargan. 1937-yil avgustda akasi Arabboy Mo'minov NKVD tomonidan hibsga olingach, Mo'minov uning uch farzandini o'z tarbiyasiga olgan.

1941-yilda Hegel falsafasiga bag'ishlangan nomzodlik dissertatsiyasini himoya qilgan, 1943-yilda tashkil etilgan O'zbekiston SSR Fanlar akademiyasining muxbir a'zosi etib saylangan, 1950-yilda SSSR Fanlar akademiyasining Falsafa institutida doktorlik dissertatsiyasini himoya qilgan. 1955–1956-yillarda O'zbekiston SSR FA Tarix va arxeologiya institutiga rahbarlik qilgan. 1956-yilda akademik, shu yildan 1974-yilgacha akademiyaning vitse-prezidenti bo'lgan. 1958–1959-yillarda Falsafa va huquq institutini tashkil etib, uning birinchi direktori bo'lgan; 1959-yildan Toshkent davlat universitetida professor bo'lgan; 1958–1974-yillarda «Bilim» respublika jamiyatiga rais bo'lgan. O'zbekiston SSR Oliy Kengashining to'rt chaqiriq deputati sifatida 1966–1974-yillarda uning tashqi ishlar bo'yicha doimiy komissiyasini boshqargan.

Mo'minovning asosiy ilmiy yo'nalishi Markaziy Osiyo va Sharq mutafakkirlarining falsafiy merosini o'rganish bo'lgan: u Mirzo Bedil, Ahmad Donish, Navoiy, Jomiy, Ali Qushchi, Beruniy va Ibn Sino merosiga oid asarlar yozgan, ularning asarlarini rus va o'zbek tillariga tarjima qilishni tashkil etishda qatnashgan. 1968-yilda uning «O'rta Osiyo tarixida Amir Temurning o'rni va roli» kitobi nashr etildi; temuriylar merosini o'rganishga urinishlar sovet mafkura organlarining qarshiligiga uchradi, kitob esa 1993-yilda qayta chop etildi. Uning rahbarligida yuzdan ortiq nomzodlik va o'ttizga yaqin doktorlik dissertatsiyasi himoya qilingan.

Mo'minov «O'zbekistonda ijtimoiy fanlar» jurnalining bosh muharriri (1957–1974) va birinchi o'zbek sovet ensiklopediyasining birinchi bosh muharriri bo'lgan; uning tahririda dastlabki to'qqiz jild tayyorlangan. U «Samarqand tarixi» (ikki jild, 1969), to'rt jildlik «O'zbekiston SSR tarixi» (o'zbek tilida, 1967) kabi nashrlarni tahrir qilgan, 1957-yilda Toshkentda o'tgan sharqshunoslarning birinchi Butunittifoq konferensiyasini tashkil etganlardan biri bo'lgan, 1960-yilda Moskvadagi XXV xalqaro sharqshunoslar kongressida O'zbekiston delegatsiyasiga boshchilik qilgan, 1969-yilda Samarqandda temuriylar davri san'ati bo'yicha YUNESKO simpoziumini, 1970-yilda esa Samarqandning 2500 yilligiga bag'ishlangan anjumanni o'tkazish tashabbusi bilan chiqqan.

Mo'minov ikki marta Lenin ordeni, ikki marta Mehnat Qizil Bayroq ordeni (1950, 1954), «Shon-sharaf belgisi» ordeni (1965) va SSSR medallari bilan taqdirlangan, 1967-yilda Beruniy nomidagi O'zbekiston SSR Davlat mukofoti laureati bo'lgan, O'zbekiston SSRda xizmat ko'rsatgan fan arbobi unvoniga ega edi. U 1974-yil 22-iyulda Toshkentda vafot etgan va Chig'atoy qabristoniga dafn etilgan. 2003-yilda vafotidan keyin «Buyuk xizmatlari uchun» ordeni bilan mukofotlangan. Toshkent, Samarqand va Buxoro ko'chalari, Buxoro va Shofirkondagi maktablar uning nomini olgan; u asos solgan Falsafa va huquq instituti 1975-yildan 2016-yilda yopilgunga qadar uning nomi bilan atalgan.