Asosiy qismga o'tish
SHAXS
Malik Qayumov
Tuzatish taklif qilish

Malik Qayumov

Hujjatli kino rejissyori va kinooperator, SSSR xalq artisti, Sotsialistik Mehnat Qahramoni; Temur maqbarasining ochilishini va urush yillarini suratga olgan.

Faoliyat:
Rejissyor, Aktyor, Hujjatli kino rejissyori
Haqiqiy ismi:
Abdumalik Qayumov
Tug'ilgan:
22 aprel 1912(98 yosh) ♉ — 29 aprel 2010
Tug'ilgan joy:
Toshkent
Otasi:
Abduqayum Qayumov
Onasi:
Sabriniso

Biografiya

Malik Qayumov Toshkentda tug'ilgan. Rasmiy hujjatlarda tug'ilgan sanasi 1912-yil 22-aprel deb yozilgan, biroq o'sha yillarda tug'ilish qayd etilmagani uchun ayrim manbalar uni 1911-yilga ham bog'laydi. Otasi Abduqayum o'g'li hali kichikligida vafot etgan, onasi Sabriniso savodli ayol bo'lgan. U mahalla maktabida o'qigan, o'n sakkiz yoshga yetmay kinoga kelgan.

1929–1930-yillarda «Sharq yulduzi» kinofabrikasida (hozirgi «O'zbekfilm») operator yordamchisi bo'lib ishladi va dastlabki o'zbek filmlarida, jumladan «Bag'dodlik amerikalik ayol»da ham rol o'ynadi. Moskvada Butunittifoq kinematografiya institutining operatorlik bo'limida taxminan ikki yil o'qidi, ammo diplom olmay Toshkentga qaytdi.

1932-yildan Toshkent kinoxronika studiyasida operator, shu bilan birga «Soyuzkinoxronika»ning O'rta Osiyo bo'yicha muxbiri sifatida ishladi. «Toshkent to'qimachilik kombinati» filmi 1939-yilda Nyu-Yorkdagi Jahon ko'rgazmasida oltin medal bilan taqdirlandi; Katta Farg'ona kanali qurilishiga bag'ishlangan «Qudratli oqim» filmi uchun 1940-yilda «Hurmat belgisi» ordenini oldi.

1941-yil iyunida Samarqandda Amir Temur, Shohruh va Ulug'bek maqbaralarini ochgan ilmiy ekspeditsiyaning operatori bo'ldi. Urush boshlanishi bilan ixtiyoriy ravishda frontga ketdi: Kalinin frontida, so'ng Belorussiyada harbiy kinooperator bo'lib jang manzaralarini suratga oldi, ikki marta yaralandi va 1945-yil martida nogiron sifatida safdan bo'shatildi. Keyinchalik intervyularida Temur maqbarasining ochilishi bilan urush boshlanishi orasida bog'liqlik borligiga ishonishini aytgan.

1946-yildan «O'zbekfilm»da rejissyor-operator, xronika bo'limining rahbari va badiiy rahbari, 1961–1976-yillarda esa hujjatli va ilmiy-ommabop filmlar studiyasining direktori, so'ngra badiiy rahbari bo'ldi. Uning filmlari O'zbekiston shaharlari va hunarmandchiligi («To'rt darvoza shahri», «Samarqand hamisha men bilan»), 1966-yilgi Toshkent zilzilasi, shuningdek Hindiston, Vetnam, Bengaliya va Afg'onistonga bag'ishlangan. «Paranji» filmi 1979-yilda Leypsigdagi xalqaro festivalda «Oltin kaptar» mukofotini oldi. 1982-yilda «Hayotim — kino» nomli xotira kitobini nashr ettirdi.

Kinematografchilar uyushmasi boshqaruvining birinchi kotibi (1970-yillar o'rtasidan 1990-yillar o'rtasigacha, 1986–1988-yillardagi tanaffus bilan), O'zbekiston SSR Oliy Kengashining 9-chaqiriq (1975–1979) va 12-chaqiriq (1990–1994) deputati bo'ldi; Moskva xalqaro kinofestivali hay'atining a'zosi, 1966 va 1977-yillarda Butunittifoq kinofestivali hay'ati raisi edi.

U O'zbekiston SSR sanat arbobi, O'zbekiston SSR xalq artisti (1965) va SSSR xalq artisti (1967) unvonlariga, Sotsialistik Mehnat Qahramoni (1990) unvoniga, ikkita Lenin ordeni, SSSR Davlat mukofoti (1981) va Hamza nomidagi O'zbekiston SSR Davlat mukofoti (1964) sohibi bo'lgan; mustaqillik yillarida «El-yurt hurmati» ordeni (1999) bilan mukofotlangan.

Malik Qayumov 2010-yil 29-aprelda Moskvada qarindoshlarinikiga mehmonga borgan paytida vafot etdi. Jasadi Toshkentga olib kelinib, Sag'bon qabristoniga islomiy urf-odatlar bilan dafn etildi.

Ta'lim

Karyera

Mukofotlar

Hayot yo'li

  1. 1912
    Tug'ilishi

    Toshkentda tug'ilgan; rasmiy sana — 22-aprel, ayrim manbalarda tug'ilgan yil 1911.

  2. 1929–1930
    Kinoga kelishi

    «Sharq yulduzi» kinofabrikasida operator yordamchisi, «Bag'dodlik amerikalik ayol» filmida rol o'ynagan.

  3. 1930–1932
    Moskvada o'qishi

    Butunittifoq kinematografiya institutining operatorlik bo'limida o'qigan, diplom olmay qaytgan.

  4. 1932–1940
    Kinoxronika operatori

    Toshkent kinoxronika studiyasida operator va «Soyuzkinoxronika»ning O'rta Osiyo bo'yicha muxbiri.

  5. 1939
    Nyu-Yorkdagi oltin medal

    «Toshkent to'qimachilik kombinati» filmi Jahon ko'rgazmasida oltin medal oldi.

  6. 1941
    Temur maqbarasining ochilishi

    Samarqanddagi ekspeditsiyaning operatori sifatida maqbara ochilishini suratga oldi.

  7. 1941–1945
    Frontda

    Harbiy kinooperator; Kalinin frontida va Belorussiyada ishladi, ikki marta yaralandi.

  8. 1946–1960
    «O'zbekfilm»da

    Rejissyor-operator, xronika direktori va badiiy rahbar.

  9. 1961–1976
    Hujjatli filmlar studiyasi

    O'zbekiston hujjatli va ilmiy-ommabop filmlar studiyasining direktori, so'ngra badiiy rahbari.

  10. 1967
    SSSR xalq artisti

    Ikki yil oldin O'zbekiston SSR xalq artisti unvoni berilgan edi.

  11. 1968
    «Toshkent, zilzila» filmi

    1966-yilgi zilzila oqibatlari va shahar tiklanishi haqidagi hujjatli film.

  12. 1990
    Sotsialistik Mehnat Qahramoni

    1990-yil 5-dekabrda unvon va ikkinchi Lenin ordeni berilgan.

  13. 2010
    Vafoti

    29-aprelda Moskvada vafot etgan, Toshkentdagi Sag'bon qabristoniga dafn etilgan.

Filmografiya

NomiYil
«Toshkent to'qimachilik kombinati»1938
«Qudratli oqim»1940
«To'rt darvoza shahri»1946
Boy ila xizmatchi1953
«Hindiston tongi»1956
«Bizning O'zbekistonga keling»1959
«Vetnam — mening Vatanim»1960
«Bahordan bahorgacha»1962
«13 qaldirg'och»1965
«Toshkent, zilzila»1968
«Samarqand hamisha men bilan»1970
«Oltin Bengaliya»1973
«Paranji»1977
«Afg'oniston. Inqilob davom etmoqda»1979
O tom, chego ne bylo1986

Yutuqlar

  • 🥇
    Oltin medal («Toshkent to'qimachilik kombinati»)
    Nyu-Yorkdagi Jahon ko'rgazmasi (1939)
  • 🥇
    Birinchi darajali diplom («Bahordan bahorgacha»)
    Butunittifoq kinofestivali, Leningrad (1964)
  • 🥇
    «Paranji» filmi uchun «Oltin kaptar»
    Leypsigdagi xalqaro hujjatli va animatsion filmlar festivali (1979)

Aloqador shaxslar