Asosiy qismga o'tish
SHAXS
Siddiqiy Ajziy
Tuzatish taklif qilish

Siddiqiy Ajziy

Samarqandlik jadid shoir, tarjimon va maorifparvar; «Mir'oti ibrat» va «Anjumani arvoh» dostonlari muallifi, Halvoyi qishlog'ida yangi usul maktabini ochgan.

Faoliyat:
Yozuvchi, Pedagog, Shoir
Haqiqiy ismi:
Saidahmad Hasanxo'ja o'g'li Siddiqiy
Sahna nomi:
Ajziy
Tug'ilgan:
taxminan 1864 — 1927
Tug'ilgan joy:
Jomboy tumani, Samarqand

Biografiya

Ajziy taxallusi bilan tanilgan Saidahmad Hasanxo'ja o'g'li Siddiqiy 1864-yilda (ayrim manbalarda 1865-yil) Samarqand yaqinidagi Halvoyi qishlog'ida, hozirgi Jomboy tumani hududida, hunarmand oilasida tug'ilgan. Yoshligida otasidan ayrilib, bobosi qo'lida o'sgan; yashash uchun soatsoz ustaga shogird tushgan.

Samarqand va Buxoro madrasalarida o'qigan, arab, fors va ozarbayjon tillarini mukammal o'rgangan, keyinroq rus tilini ham egallagan. 1901-yilda haj safariga chiqqan, so'ng Kavkaz, arab mamlakatlari va Rossiya shaharlarini aylanib chiqqan; Jiddadagi rus elchixonasida bir muddat tarjimon bo'lgan. Kavkazda ozarbayjon matbuoti bilan tanishgan, uning she'rlari «Mulla Nasriddin» va «Dirilik» jurnallarida bosilgan.

Samarqandga qaytgach, Halvoyi qishlog'ida yangi usuldagi maktab ochib, o'qituvchilik qilgan va maktablar uchun darsliklar tayyorlagan: u qurdirgan maktab hozir ham bor va uning nomini olib yuribdi. 1908–1910-yillarda Lev Tolstoy hikoyalarini, Ivan Krilov masallarini va Nikolay Gogolning «Shinel» qissasini o'zbek va tojik tillariga o'girgan; 1914-yilda Samarqandda «Zarafshon» nomli kitob do'koni (kutubxona) ochgan.

She'r yozishni 1880-yillarda boshlagan, asarlarini tojik, ozarbayjon va o'zbek tillarida yaratgan, Bedil va Fuzuliy uslubidan ta'sirlangan. «Mir'oti ibrat» dostonida Turkistonning o'sha davrdagi ahvoli va undan chiqish yo'llarini tasvirlab, ilm-fan, davlat, til va qonunsiz millatning kelajagi yo'qligini yozgan; «Anjumani arvoh» dostonida xonlikdagi turg'unlik va amaldorlar tanqid qilingan. Tojik ensiklopedik manbalarining yozishicha, 1914-yilda Buxoro va Samarqand ulamolari shu doston uchun uni kofir deb e'lon qilgan. «Ganjinai hikmat» va «Ayn ul-adab» she'riy to'plamlari ham unga tegishli.

1917-yil fevral inqilobidan keyin ijtimoiy harakatda qatnashgan; 1918–1921-yillarda Samarqand viloyat adliya bo'limida (adliya komissari lavozimida) ishlagan. 1922-yildan yana muallimlikka qaytgan. Samarqandda o'zbek va tojik tillarida chiqqan «Mashrab» va «Mulla Mushfiqiy» hajviy jurnallari hamda «Zarafshon» gazetasini yo'lga qo'yishda faol ishtirok etgan, ularda Mayna, Ginagina, Shashpar, Tir, Gumnom va Olmos imzolari bilan hajviy asarlar bosgan.

Ajziy 1927-yilda Samarqandda vafot etgan. Merosini adabiyotshunos Begali Qosimov to'plab, nashrga tayyorlagan: «Tanlangan asarlar» 1973-yilda, «Ibrat, Ajziy, Sufizoda. Tanlangan asarlar» to'plami 1999-yilda chop etilgan.

Karyera

Hayot yo'li

  1. 1864
    Halvoyi qishlog'ida tug'ilishi

    Samarqand yaqinidagi qishloqda hunarmand oilasida dunyoga kelgan (ayrim manbalarda 1865-yil).

  2. 1880-yillar
    She'r yozishni boshlashi

    Tojik, ozarbayjon va o'zbek tillarida she'rlar yaratgan.

  3. 1901
    Haj va sayohatlar

    Haj safaridan keyin Kavkaz, arab mamlakatlari va Rossiya shaharlariga borgan; Jiddadagi rus elchixonasida bir muddat tarjimon bo'lgan.

  4. 1900-yillar boshi
    Halvoyida yangi usul maktabi

    Qishlog'ida yangi usuldagi maktab ochib, o'qituvchilik qilgan; bu maktab hozir uning nomi bilan ataladi.

  5. 1908–1910
    Rus yozuvchilaridan tarjimalar

    Tolstoy hikoyalarini, Krilov masallarini va Gogolning «Shinel» qissasini o'zbek va tojik tillariga o'girgan.

  6. 1912
    «Anjumani arvoh» dostoni

    Xonlikdagi turg'unlik va amaldorlarni tanqid qiluvchi doston nashr etilgan.

  7. 1914
    «Mir'oti ibrat» dostoni va «Ganjinai hikmat» to'plami

    Turkiston ahvoli haqidagi doston va she'riy to'plami bosilgan; shu yili Samarqandda «Zarafshon» kitob do'konini ochgan.

  8. 1918–1921
    Samarqand viloyat adliya bo'limi

    Adliya komissari lavozimida ishlagan.

  9. 1922
    Muallimlikka qaytishi

    Yana maktabda dars bergan, Samarqandda hajviy jurnallar va «Zarafshon» gazetasini chiqarishda qatnashgan.

  10. 1927
    Vafoti

    Samarqandda vafot etgan.

Asarlar

  • «Mir'oti ibrat» (1914)
    Doston

    Turkistonning o'sha davrdagi ahvoli va undan chiqish yo'llari haqida ramziy doston.

  • «Anjumani arvoh» (1912)
    Doston

    Xonlikdagi turg'unlik va amaldorlar tanqid qilingan doston.

  • «Ganjinai hikmat» (1914)
    She'riy to'plam

    Hikmatli she'rlar to'plami (Hikmat xazinasi).

  • «Ayn ul-adab»
    She'riy to'plam

    Odob chashmasi — she'rlar to'plami.

  • «Shinel» tarjimasi (1926)
    Tarjima

    Gogolning qissasining o'zbekcha tarjimasi «Maorif va o'qituvchi» jurnalida bosilgan.

  • Hajviy asarlar
    Hajviy asarlar

    «Mashrab» va «Mulla Mushfiqiy» jurnallarida Mayna, Tir, Gumnom, Olmos kabi imzolar bilan bosilgan.

Meros

Ajziy milliy uyg'onish davrining Samarqanddagi vakillaridan biri: she'riyati, tarjimalari va yangi usul maktabi orqali ma'rifatni targ'ib qilgan. Uning Halvoyidagi maktabi hozir ham uning nomi bilan ataladi, asarlari XX asr oxirida qayta nashr etilgan.

Davr: Jadidchilik davri Samarqandi
  • «Tanlangan asarlar» nashri (1973)
  • «Mir'oti ibrat» «Milliy uyg'onish» to'plamida qayta bosilgan (1993)

Aloqador shaxslar

Siddiqiy Ajziy (taxminan 1864–1927) — Yozuvchi | Shaxs.uz