Султон Маҳмуд Мирзо (Темурий)
Темурийлардан Самарқанд ҳукмдори (1494–1495), Абу Саид Мирзонинг ўғли; Ҳисор ва Бадахшон ҳокими, Бобурнинг қайнотаси, Ҳусайн Бойқарога икки бор енгилган.
- Фаолият:
- Тарихий шахс, Сиёсатчи, Ҳукмдор
- Ҳаёт йиллари:
- 1453 — 1495
- Туғилган жой:
- Самарқанд
- Отаси:
- Абу Саид Мирзо
- Турмуш ўртоғи:
- Султон Нигор хоним
- Фарзандлар:
- Султон Масуд МирзоСултон Увайс Мирзо
Биография
Султон Маҳмуд Мирзо Абу Саид Мирзонинг ўғли, Темурийлар сулоласининг Мовароуннаҳр тармоғидан. У 1453-йил атрофида Самарқандда туғилган. Ziyouz.uz уни Абу Саиднинг учинчи ўғли дейди, Википедияда эса иккинчи ўғил сифатида кўрсатилган; манбалар бу тафсилотда фарқ қилади.
Отаси даврида Маҳмуд Астробод ҳокими бўлган, кейинчалик Ҳисор ва Термиз унинг ихтиёрига ўтган. Абу Саид 1469-йилда ҳалок бўлгач, Маҳмуд Ҳиротга кирди, бироқ у ерда қола олмади ва Ҳусайн Бойқаро ўзини Ҳирот султони деб эълон қилди. Кейинги йилларда Маҳмуд Ҳусайн Бойқаро билан бир неча бор тўқнашди: манбаларда Астробод (1459) ва Андихуд яқинидаги жанг тилга олинади.
1479-йилда укаси Мирзо Абу Бакр вафотидан кейин Маҳмуд Бадахшон, Қундуз, Хутталон ва Чағониённи ўз ҳокимиятига қўшиб олди. Бобур хотираларига таянадиган маълумотга кўра, у Кофиристон томон икки марта юриш қилган ва шу сабабли «Ғозий» лақабини олган.
1494-йилда акаси Султон Аҳмад Мирзо ўғил қолдирмай вафот этгач, Маҳмуд Самарқандда ҳукмдор деб эълон қилинди. Ziyouz.uz маълумотига кўра, унинг зулми сабаб зодагонлар, сипоҳийлар ва оддий аҳоли шаҳардан тарқалиб кета бошлаган. Тахтга даъвогар амакиваччаси Малик Муҳаммад Мирзо ва у билан келган мирзоларни у қатл эттирган.
Маҳмуд 1495-йил январида Самарқандда касалликдан вафот этган (ziyouz.uz мақоласида ҳукмронлик йиллари 1494–1498 деб кўрсатилган, аммо Википедия ва Бобур хабарларига кўра у 1495-йилда оламдан ўтган; шу сабаб 1494–1495 қабул қилинди). Тахтни ўғли Бойсунқор Мирзо мерос қилиб олди. Маҳмуднинг хотинларидан бири — Юнусхоннинг қизи Султон Нигор хоним, яъни Бобурнинг холаси бўлган; қизларидан Зайнаб Султон Бегим Бобурга турмушга чиққан.
Ҳаёт йўли
- 1453Туғилган
Самарқандда, Абу Саид Мирзо хонадонида туғилган (тахминан).
- 1469Ҳиротга кириш
Отаси ҳалок бўлгач Ҳиротга кирган, аммо Ҳусайн Бойқаро уни сиқиб чиқарган.
- 1479Бадахшоннинг қўшилиши
Укаси Абу Бакр вафотидан сўнг Бадахшон, Қундуз, Хутталон ва Чағониённи эгаллаган.
- 1494Самарқанд тахтига ўтирган
Акаси Султон Аҳмад Мирзо вафот этгач Самарқанд ҳукмдори деб эълон қилинган.
- 1495Вафоти
Самарқандда касалликдан вафот этган; тахт ўғли Бойсунқор Мирзога ўтган.