Эркин Воҳидов

Эркин Воҳидов 1936-йил 28-декабрда Фарғона вилоятининг Олтиариқ туманида ўқитувчи оиласида туғилган. Отаси Иккинчи жаҳон урушида қатнашган ва фронтдан қайтгач вафот этган; 1945-йилда бола онаси Розияхон Воҳидова билан Тошкентга кўчиб келган, кўп ўтмай онасидан ҳам айрилган. Тўққиз ёшида етим қолган Эркинни Тошкентда тоғаси Каримбой Соҳибоев тарбиялаган. Касби ҳуқуқшунос бўлса-да, тоғаси шеъриятнинг ихлосманди эди: унинг уйида шоир ва ҳофизлар йиғилиб, Ҳофиз, Навоий, Бедил, Фузулий байтларини шарҳлашар, бўлажак шоирнинг адабиётга меҳри шу суҳбатларда уйғонган.

Шеър ёзишни мактаб йилларида бошлаган, илк шеъри 14 ёшида «Муштум» журналида чоп этилган. 1955–1960-йилларда Тошкент давлат университети (ҳозирги Ўзбекистон Миллий университети) филология факултетида ўқиган. Биринчи шеърий тўплами «Тонг нафаси» 1961-йилда чиққан, кейин «Қўшиқларим сизга» (1962), «Юрак ва ақл» (1963) ва бошқа китоблари нашр этилган. 1969-йилда босилган «Ёшлик девони»даги ғазалларида мумтоз ғазал анъанасини замонавий шеъриятда давом эттирган.

Университетдан сўнг кўп йиллар нашриёт ишида бўлган: «Ёш гвардия» нашриётида муҳаррир (1960–1963) ва бош муҳаррир (1975–1982), Ғафур Ғулом номидаги Адабиёт ва санъат нашриётида муҳаррир ва бош муҳаррир (1963–1970), кейинроқ директор (1985–1987) бўлиб ишлаган. 1982-йилда ташкил этилган «Ёшлик» журналининг биринчи бош муҳаррири бўлиб, унга 1985-йилгача раҳбарлик қилган.

1968-йилда ёзилган «Ўзбегим» қасидаси барча миллатлар «совет халқи» деб аталган бир даврда ўзбек халқининг тарихи ва ғурурини куйлагани билан кенг танилган ва Шерали Жўраев ижросида қўшиққа айланган. Бенгал шоири Қози Назрул Ислом ҳақидаги «Руҳлар исёни» достони (1980), «Тирик сайёралар» (1978), «Келажакка мактуб» (1983) тўпламлари, ҳажвий шеърлар туркуми ҳам шоир ижодидан ўрин олган. «Олтин девор» комедияси, «Истанбул фожиаси» драмаси ва «Иккинчи тумор» песасини ёзган; «Олтин девор» Покистоннинг Лаҳор шаҳрида ҳам саҳналаштирилган. 1983-йилда «Шарқий қирғоқ» тўплами учун Ҳамза номидаги Ўзбекистон ССР Давлат мукофоти берилган, 1987-йилда «Ўзбекистон ССР халқ шоири» унвонини олган.

Таржимон сифатида Гётенинг «Фауст» трагедиясини 1970-йилларда ўзбек тилига ўгирган, шунингдек Сергей Есенин, Александр Блок, Александр Твардовский, Муҳаммад Иқбол, Расул Ҳамзатов ва бошқа шоирларнинг шеърларини таржима қилган. Унинг ўз асарлари рус, немис, инглиз, франсуз, урду, ҳинд, араб ва туркий тилларга ўгирилган; рус шоири Роберт Рождественский унинг достонларини юқори баҳолаган.

1990-йилдан давлат ишида бўлган: 1990–1995-йилларда Ўзбекистон Олий Кенгаши депутати ва унинг ошкоралик масалалари қўмитаси раиси, 1995–2005-йилларда Олий Мажлиснинг Халқаро ишлар ва парламентлараро алоқалар қўмитаси раиси, 2005–2009-йилларда Олий Мажлис Сенатининг Фан, таълим, маданият ва спорт масалалари қўмитаси раиси бўлган. Совет даврида «Ҳурмат белгиси» ордени (1984) билан, мустақиллик йилларида «Дўстлик» (1994) ва «Буюк хизматлари учун» (1996) орденлари билан тақдирланган; 1999-йилда унга «Ўзбекистон Қаҳрамони» унвони берилган.

Эркин Воҳидов узоқ давом этган касалликдан сўнг 2016-йил 30-майда Тошкентда 79 ёшида вафот этган ва Чиғатой қабристонига дафн этилган. 2016-йил декабрида унинг 80 йиллигини нишонлаш ҳақида Президент қарори қабул қилиниб, Марғилондаги истироҳат боғига шоир номи берилган; 2018-йилда Марғилонда Эркин Воҳидов номидаги ижод мактаби, 2019-йилда шу боғда унинг мемориал музейи очилган. 2020-йилда Тошкентда очилган Адиблар хиёбонида ҳам шоирга ҳайкал қўйилган. Ўша йилнинг октабрида БМТнинг 75 йиллиги муносабати билан унинг «Инсон» қасидаси асосида саккиз тилда қўшиқ яратилган.