Nodir Muhammadxon
Ashtarxoniylar sulolasidan Buxoro xoni (1642–1645), ilgari Balx hokimi; taxtdan o'g'li Abdulaziz tomonidan ayrilgan, Boburiylar yurishi va Eronga safari bilan tanilgan.
- Faoliyat:
- Tarixiy shaxs, Siyosatchi
- Haqiqiy ismi:
- Nodir Muhammad ibn Dinmuhammad
- Tug'ilgan:
- taxminan 1594 — 1651
- Tug'ilgan joy:
- Buxoro
- Otasi:
- Dinmuhammadxon
- Farzandlar:
- Abdulazizxon, Subhonqulixon
Biografiya
Nodir Muhammadxon (Nadr Muhammad) Ashtarxoniylar, ya'ni Joniylar sulolasiga mansub, Dinmuhammadxonning o'g'li va Buxoro xoni Imomqulixonning ukasi edi. Uning tug'ilgan yili manbalarda turlicha ko'rsatiladi (1591–1594-yillar), shu sabab bu yerda taxminiy 1594-yil olingan.
Akasi 1611-yilda Buxoro taxtini egallagach, Nodir Muhammadni Balx hokimi qilib tayinlagan (ba'zi manbalarda bu 1606-yil deyiladi), va u shu viloyatni 1642-yilgacha boshqargan. Aytilishicha, 1627-yilda u Kobulni egallashga urinib ko'rgan, 1633-yilda esa Hindiston hukmdori Shoh Jahonga uzr maktubi yuborgan.
Imomqulixon ko'zi ojiz bo'lib qolgach, 1642-yilda taxtni ukasiga topshirib, hajga yo'l olgan. Nodir Muhammad Buxoro xoni bo'lgan; uning taxtga o'tirish marosimi ikki marta — Samarqandda va Buxoroda o'tkazilgan. Hukmronligi davrida xonlik Rossiya bilan elchilik aloqalarini davom ettirgan: 1642-yilda Moskvadan Gorohov va Gribov boshchiligidagi elchilar Buxoroga kelgan, 1644-yilda xon Qozi Nog'ayni Moskvaga yuborgan. Uning buyrug'i bilan olim Mahmud ibn Vali «Bahr ul-asror» ensiklopediyasini yozgan.
Ichki norozilik kuchaygan. 1645-yilda amirlar xonning o'g'li Abdulazizni xon deb e'lon qilgan va Nodir Muhammad Buxorodagi hokimiyatni yo'qotgan. U Shoh Jahondan yordam so'ragan; 1646–1647-yillarda Boburiylar qo'shini Balx va Badaxshonni egallagan. Nodir Muhammad Eronga ketib, 1647-yilda Isfahonda shoh Abbos II huzurida bo'lgan; bu uchrashuv Chehel Sutun saroyidagi devoriy suratda tasvirlangan.
Boburiylar 1647-yilda chekingach, Balx Nodir Muhammadga qaytarilgan va u shu yerda zaif hokimiyatni saqlab qolgan. Nodir Muhammad 1651-yilda vafot etgan. O'zbek tilidagi manbalarda u hajga ketayotib yo'lda vafot etgani va Madinada, akasi Imomqulixon yonida dafn etilgani yoziladi; boshqa asarlarda uning so'nggi yillari va o'lim joyi boshqacha keltiriladi.
Uning o'g'illaridan Abdulazizxon (1645-yildan) va Subhonqulixon (1680-yildan) keyinchalik Buxoro xonligini boshqargan.
Karyera
- Buxoro xonligiXon (1642–1645); undan oldin Balx hokimi · Buxoro · 1642–1645Bu lavozimda bo'lganlar →
Hayot yo'li
- taxminan 1594Tug'ilishi
Tug'ilgan yili manbalarda 1591–1594-yillar oralig'ida ko'rsatiladi.
- 1611Balx hokimligi
Akasi Imomqulixon Buxoro taxtiga o'tgach, Balxni boshqara boshlagan (ba'zi manbalarda 1606-yildan).
- 1627Kobulga urinish
Kobulni egallashga urinib ko'rgani aytiladi.
- 1642Buxoro xoni
Ko'zi ojiz akasi taxtni unga topshirgan; marosim Samarqand va Buxoroda o'tgan.
- 1642–1644Rossiya bilan aloqa
Moskvadan elchilar Buxoroga kelgan, 1644-yilda Qozi Nog'ay Moskvaga yuborilgan.
- 1645Taxtdan ayrilishi
Amirlar o'g'li Abdulazizni xon deb e'lon qilgan.
- 1646–1647Boburiylar yurishi va Eron
Boburiylar Balx va Badaxshonni egallagan; Nodir Muhammad Eronga ketgan va 1647-yilda Isfahonda shoh Abbos II huzurida bo'lgan.
- 1647Balxga qaytishi
Boburiylar chekingach, Balx unga qaytarilgan.
- 1651Vafoti
Vafot etgan; o'zbek manbalariga ko'ra, Madinada dafn etilgan.
Meros
Nodir Muhammad davrida Buxoro xonligi Rossiya va Eron bilan elchilik aloqalarini saqlagan, biroq ichki nizolar va Balx uchun Boburiylar bilan to'qnashuv uning hokimiyatini yo'qotishiga olib kelgan. Uning buyrug'i bilan Mahmud ibn Volining «Bahr ul-asror» ensiklopediyasi yozilgan. O'g'illari Abdulazizxon va Subhonqulixon keyinchalik xonlikni boshqargan.
Davr: Ashtarxoniylar (Joniylar) davri, XVII asrning o'rtalari- Imomqulixon taxtni ukasiga topshirib, hajga ketgan (1642)
- Amirlar Abdulazizni xon deb e'lon qilgan (1645)
- Boburiylarning Balx va Badaxshonga yurishi boshlangan (1646–1647) (1646)
- Nodir Muhammad Isfahonda shoh Abbos II huzurida (1647)
